KAKO SU SRBI SPASAVALI SVETU GORU KADA JE BILO NAJTEŽE: Istorija koja se danas prećutkuje

Zaboravlja se plemenitost koju su vekovima pokazivali Srbi prema manastirima Svete gore. Gradili su ih, obnavljali i darivali srpski vladari, vlastela i običan narod, čak i kada im je bilo najteže, dok su se u seobama potucali od Trsta do Kijeva. Srbi su, pored svoje carske lavre Hilandara, podigli i manastire Simonopetru, Grigorijat i Svetog Pavla, u kojima se tokom nekoliko vekova bogosluženje obavljalo na srpskom jeziku. Manastir Svetog Pantelejmona čuvali su vekovima, sve dok se Rusija nije ponovo uzdigla i vratila u svoju svetinju.

Nemanja i Sveti Sava bili su drugi ktitori slavnog Manastira Vatopeda, a knez Lazar darovao mu je njegovu najčuveniju relikviju - Bogorodičin pojas. Status drugog ktitora, odnosno obnovitelja, imao je Sveti Sava u Ksiropotamu, a despot Đurađ Branković u zilotskom Manastiru Esfigmenu.

shutterstock.com

 

Zadužbine koje su čuvale narod kada je država nestajala

U savremenoj literaturi o Svetoj gori ove činjenice se sve ređe pominju. Razlozi su politički i ekonomski. Sveta Gora odavno nije samo eksteritorijalna monaška republika, već i deo grčke nacionalne turističke ponude. Ipak, teško je zameriti strancima kada su Srbi i sami zaboravili šta su njihovi preci darovali manastirima Bogorodičinog vrta. Njihove zadužbine na Atosu bile su jedina slobodna duhovna i fizička teritorija Srbije nakon osmanskog osvajanja srednjovekovne države.

Mnogi savremeni hodočasnici iz Srbije obilaze današnje grčke manastire ne znajući da su ih osnovali i snažnim zidinama opasali srpski vladari, vlastela i monasi. Ne znaju ni da su upravo tu pisane i prepisivane srpske knjige koje su čuvale identitet naroda sve do obnove „obećane zemlje“ - Srbije.

Фондација "Задужбина Светог манастира Хиландара

 

Manastiri podignuti iz pepela srpskim rukama

Jedna od najvećih zbirki takvih rukopisa nalazila se, a verovatno se čuva i danas, u Manastiru Simonopetra, istinskom čudu graditeljstva. Njegove moćne zidine, podignute na oštroj planinskoj hridi 300 metara iznad mora, sagradio je 1364. godine srpski despot Jovan Uglješa Mrnjavčević. Od srušenog i opustelog svetilišta za samo tri godine nastao je veličanstveni manastir-tvrđava: crkva je pokrivena olovom, ukrašena freskama i ikonama, a riznice ispunjene knjigama, dragocenim sasudima i zlatom vezenim odeždama.

Srpski jezik koji je vekovima odzvanjao Atosom

Srpski poklonici retko primećuju čak i sačuvanu, prelepo ukrašenu rukopisnu knjigu na srpskom jeziku, izloženu u riznici Manastira Ksenofont. Ovaj manastir nosi ime po srpskom plemiću koji se pod tim imenom zamonašio i podigao ovu zadužbinu. Drugi srpski monah, ćutljivi isposnik Grigorije, utemeljio je susedni Manastir Grigorijat, gde se vekovima pojalo na srpskom jeziku.

Obližnji Manastir Svetog Pavla bio je tek opustelo crkvište kada su u njegove vrleti došli zamonašeni srpski plemići – Roman, brat Vuka Brankovića, u monaštvu Gerasim, i Arsenije Bagaš, kao monah Antonije. Oni su 1384. godine iz pepela podigli manastir na granici sa Atonskom pustinjom. Sve do polovine XVIII veka u ovom manastiru bogosluženje se obavljalo na srpskom jeziku. Englez Džon Sibtorp, koji je 1793. godine boravio u Svetom Pavlu, zapisao je: „…To je bila srpska zadužbina, ali je potčinjenost Srbije Turskoj odsekla od prihoda koje je trebalo da prima. Ovdašnji kaluđeri su Srbi.“

Shutterstock/SpotLuda

 

Kada monasi pamte više nego srpski narod

Na Atosu ima i ljudi koji se srpskih velikih i dobrih dela sećaju bolje od samih Srba, uverio se reporter „Novosti“ obilazeći peške Svetu goru sa srpskim poklonicima-planinarima. Lutajući starim, zaraslim monaškim stazama koje se danas gotovo ne koriste, stigli su do Manastira Karakal pola sata nakon vremena kada se, po strogim svetogorskim pravilima, zatvaraju teške manastirske kapije. Ipak, zbog Srba, monasi su napravili izuzetak i ostavili vrata otvorena. Objasnili su da dolaze iz zemlje Svetog Save, koji je ovaj manastir podigao iz pepela nakon što su ga razorili latinski krstaši.

Posebno je potresna pažnja koju srpski hodočasnici dobijaju u siromašnom Konstamonitu, za koji predanje kaže da je zadužbina cara Konstantina Velikog i njegovog sina Konstansa. Učeni Sava Hilandarac govorio je da je ovaj manastir „jedna od najstarijih polaznih tačaka hrišćanske kulture“ na Atosu. Iz pepela ga je u XIV veku obnovio veliki čelnik Radič Postupović, najznamenitiji vojskovođa despota Stefana Lazarevića.

Ostavite komentar

Пошаљи коментар

Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.

0 Komentara