Posle nedelja u kojima su se u javnosti nizale vesti o sve učestalijem oduzimanju imovine Srpske pravoslavne crkve u Bosni i Hercegovini, iz Zenice je stigla informacija koja menja ton tog niza. Saborna crkva Presvete Bogorodice, hram koji se poslednjih dana često pominjao kao primer sporne sudbine crkvene imovine, vraćena je u vlasništvo Srpske pravoslavne crkve.
Vest je potvrdio direktor Kancelarije za javnu i kulturnu diplomatiju Arno Gujon, istakavši da je odluka doneta nakon dugotrajne medijske i institucionalne borbe u koju su bili uključeni predstavnici iz Republike Srpske i Srbije. Prema njegovim rečima, reč je o ishodu koji ne predstavlja presedan, već ispravljanje nepravde.
- Zahvaljujući medijskoj i institucionalnoj borbi ljudi iz Republike Srpske i Srbije, crkva u Zenici je vraćena u vlasništvo Srpske pravoslavne crkve, onako kako je i moralo biti od početka - napisao je Gujon na društvenoj mreži Iks.
On je pozdravio odluku nadležnog federalnog suda, naglašavajući da je njome priznato stvarno i istorijsko vlasništvo nad hramom. Istovremeno je izrazio nadu da će se ovakav pravni pristup primenjivati i ubuduće, širom Federacije BiH, uz poštovanje osnovnih imovinskih prava, bez obzira na versku ili nacionalnu pripadnost vlasnika.
Federalni sud priznao istorijsko vlasništvo SPC
- Pozdravljamo odluku nadležnog federalnog suda zbog priznavanja stvarnog i istorijskog vlasnika i nadamo se da će se ovakav pristup nastaviti širom Federacije i da će se imovina upisivati na prave vlasnike bez obzira na versku ili nacionalnu pripadnost - istakao je Gujon.
Posebno mesto u njegovom obraćanju zauzela je uloga Odbora za zaštitu prava Srba u Federaciji BiH, koji godinama sistematski ukazuje na kršenje imovinskih prava srpskog naroda i Srpske pravoslavne crkve. Upravo su njihova upozorenja prethodnih godina često ostajala van šire pažnje javnosti, sve dok pitanje crkvene imovine nije postalo tema od šireg društvenog značaja.
Godine nepravde u zemljišnim knjigama i katastru
Iz Odbora su prošle nedelje podsetili da je tokom procesa harmonizacije i usaglašavanja podataka zemljišnih knjiga i katastra, rešenjem Opštinskog suda u Zenici od 16. maja 2019. godine, crkva zajedno sa zemljištem oko nje bila upisana kao svojina „države“. U tom upisu nije bilo precizirano da li se radi o vlasništvu opštine, kantona ili nekog drugog organa javne vlasti, već je hram označen kao „državna svojina“, bez dodatnih objašnjenja.
U pravoslavlju, hram nije samo građevina, već mesto sabranja, molitve i pamćenja, svedočanstvo trajanja jedne zajednice. Zato odluka o vraćanju Sabornog hrama Presvete Bogorodice u Zenici ima značaj koji prevazilazi administrativne okvire. Ona se doživljava kao potvrda da pravda, iako često spora, ipak može da stigne, kao i podstrek da se otvorena imovinska pitanja rešavaju zakonito, uz uvažavanje istorijskih činjenica i prava Crkve.
Nada za buduće povratke crkvene imovine
U trenutku kada se o sudbini crkvene imovine govori sa mnogo zebnje, vest iz Zenice donosi drugačiju poruku – da je moguće ispraviti ono što je godinama bilo sporno i da borba za pravo ne mora ostati bez odgovora. Ostaje nada da će u narednom periodu Srpskoj pravoslavnoj crkvi biti vraćena oduzeta imovina u Mostaru, Popovom Polju, Opštini Ravno…
Izjava nekadašnjeg reis-ul-uleme Mustafe Cerića rasplamsava strasti u regionu, dok Episkop Sergije i Mitropolit Fotije upozoravaju na opasnost od političkih eksperimenta sa vekovnim crkvenim tradicijama i mir među narodima.
Dekan Bogoslovskog fakulteta u Foči govori o identitetskom inženjeringu, prekrajanju istorije i opasnoj igri s pamćenjem naroda.
Posle poruka bivšeg reisu-l-uleme i ideje o takozvanoj „Bosanskoj pravoslavnoj crkvi“, episkop bihaćko-petrovački i rmanjski bez uvijanja govori o manipulacijama, prećutanim stratištima i opasnom prekrajanju istorije.
Sarajevo, Zagreb i Podgorica pojavljuju se kao tačke istog pritiska, dok profesor Bogoslovskog fakulteta u Foči, protojerej-stavrofor Darko Đogo, objašnjava da iza naizgled nepovezanih inicijativa stoji dugoročna strategija razbijanja identiteta.
