Dobrun kod Višegrada krije priču o monasima, carevima, razaranjima i obnovama koje prkose vremenu, mesto gde se slojevi istorije ne čitaju, nego osećaju pod nogama i u tišini zidova.
Kad čovek počne da istražuje istorijska mesta, naiđe i na ona koja ne govore glasno, ali snažno podsećaju na prošla vremena - na lomove, molitve i ljude koji su iz pepela iznova podizali svetinje. Manastir Dobrun je upravo jedna od takvih priča: svetinja, s prekidima, s mukama, koja i danas stoji, s freskama i štitom istine o vekovima, smešten gotovo u Mitropoliji dabrobosanskoj, na samoj granivi Bosne i Hercegovine i Srbije. Iako šira javnost za njega gotovo i ne zna, Dobrun je jedan od najvećih manastira Srpske pravoslavne crkve.
Kad je monah bio župan…
Manastir Dobrun je podignut 1343. godine, zahvaljujući plemiću Pribilu i njegovim sinovima, Stefanu Pribiloviću i Petru Pribiloviću. Crkva je posvećena Uspenju Presvete Bogorodice. Petar je, pred Kosovsku bitku, dozidao pripratu i riznicu, a u tom vremenu, prema predanju, manastir je imao i do 720 monaha.
Od početka, Dobrun nije bio samo još jedan manastir, već deo svetovne i duhovne vlasti tog podneblja, centar vere i duhovne moći, u zoru vremena kada su granice i crkvene nadležnosti bile fluidne, a polje pravoslavlja širilo se među planinama i klisurama.
Rušenja, obnove i preživljavanje kroz vekove
Još 1393. godine, kada su Turci prvi put upali u Bosnu, manastir je stradao. Saborna crkva manastira Dobrun kasnije je obnovljen zahvaljujući pomoći Stefana Lazarevića i kneginje Milice. Ta epoha mira nije dugo potrajala, a činjenica da u 18. i 19. veku manastir ostaje zapušten govori o ljudima i vremenima koja su ga napuštala.
Jedno od najstrašnijih razaranja desilo se u Drugom svetskom ratu: manastir je pretvoren u magacin oružja, a prilikom povlačenja 1945. godine razoren je, a zgrada je zapaljena i dignuta u vazduh. Ipak, 1946. crkva je obnovljena i osvećena, ponovo je izgrađena iz pepela.
Još jedna prekretnica desila se 1993. godine, kada je monaštvo obnovljeno i Dobrun ponovo postaje aktivni manastir. Tako je svetinja, uprkos svemu, dobila novu šansu.
Zanimljivo je da tokom istorije manastir nije bio statičan: menjao je vlasnike i političke okolnosti, a njegova sudbina pratila je sudbine ovih krajeva, ratove, osvajanja, propadanja i ponovne obnove.
Freske manastira Dobrun: slike koje su preživele vekove
Jedan od najjačih aduta Dobruna jesu freske koje su opstale. Na severnom zidu priprate vide se portreti cara Stefana Dušana sa suprugom Jelenom i sinom Urošem, svetovi i epohe spojeni u boje i ikone koje i danas prenose duh srednjeg veka.
Foto: Religija.rs
Porta manastira Dobrun
Tu je i freska ktitora, župana Pribila sa sinovima i zetom, podsetnik da su oni koji su podigli svetinju želeli da njihovo ime i vera ostanu i kada kamen i razumevanje padnu u zaborav. Crkva je građena po uzoru na vizantijsku i rašku arhitekturu, jednobrodna bazilika bez kupole, jednostavna, ali čvrsta i dostojanstvena.
Okolina manastira Dobrun: Rzav, pećina i stari grad
Manastir se nalazi u klisuri reke Rzav, 12 kilometara od Višegrada, u zaštićenom planinskom ambijentu koji je vekovima krasio Dobrun. Preko puta manastira, u stenama, nalazi se pećina čiji je ulaz nekada bio zatvoren sigom; tu su živeli isposnici, spuštajući se u manastir samo za velike praznike.
Foto: Religija.rs
Ispred porte manastira Dobrun stoji stara lokomotiva, kao podsetnik na vremena kada je ovo područje vila važna raskrsnica trgovačkih puteva
Još iznad, visoko u steni, leže ruševine starog grada, Stari grad Dobrun, tvrđave sa županskim dvorom i kulama stražarama. U srednjem veku to je bio centar crkvene i svetovne vlasti za ovaj deo, a narodna predanja kažu da ga je oko 1440. sagradila navodno „prokleta Jerina“, žena despota Đurđa Brankovića, priča koju istorija ne može potvrditi, ali koja živi u predanjima i krajoliku.
Podgrađe je u srednjem veku bilo naseljeno, s trgovcima i trgovinom, a navodno su tu boravili i trgovci iz Dubrovačke republike, što svedoče izvori iz 15. veka.
Manastir Dobrun kao duhovni i kulturni centar
Posle burne istorije, Dobrun danas ponovo ima monaštvo. Od 1993. bratstvo živi u manastiru, služe se liturgije i održava se tradicija.
Unutar kompleksa rade i muzeji: Muzej Prvog srpskog ustanka, galerija slika i Muzej Mitropolije dabrobosanske, što Dobrun čini ne samo verskom nego i kulturno-istorijskom destinacijom.
Ako posetite Dobrun, osim molitve i lekcije iz istorije, dočekaće vas mir, priroda, planinske litice, reka Rzav koja šumi u blizini i pogled koji podseća da je svetinja preživela vekove da bi danas bila još jedna prilika da se stane, razmisli i čuje priča, ne iz knjige, već iz kamena i tišine.
Zašto je manastir Dobrun više od svetinje
Dobrun je primer da svetinje opstaju i kada spolja ne postoje političke granice, kada ratovi odnose zidove i kada ljudi odlaze. Čak i kada se ruši do temelja, sećanje na molitvu, na ljude koji su je podigli i obnovili, ostaje.
Takođe, Dobrun je simbol složenih sudbina ove regije: spoj kulturnih uticaja, istorijskih previranja, monaštva, rata, oporavka, vere i narodne predaje. U tom spoju leži i lepota, manje očigledna, ali dublja.
I, naposletku: Dobrun podseća da istorija nije samo ono što stoji u knjigama i datumima. Istorija živi kroz kamene zidove, kroz freske, kroz trošne kule starog grada, kroz pećine i reke. A ako čovek ima oštrije oko, on je oseti.
Parohijani i vernici širom Republike Srpske ujedinjeni u molitvi i sećanju na mladog sveštenika čija je posvećenost okupljala ljude i vraćala veru, dok porodica i deca traže snagu posle nenadoknadivog gubitka.
U tuzlanski hram Uspenja Presvete Bogorodice stižu četiri arhijereja SPC, mitropolit Fotije i Hilandarski pojci, uz bogosluženje i program posvećen 850 godina od rođenja prvog srpskog arhiepiskopa.
Knez Duklje bio je zarobljenik, suprug Samuilove kćeri i pravedan vladar koji je stradao zbog prevare, a njegovo ime i danas okuplja hiljade vernika pred moštima i svetinjama koje se vezuju za njegov život.
U besedi za četvrtak prve sedmice po Duhovima, Sveti Nikolaj Ohridski i Žički opisuje duhovni preokret u kome čovek, po sopstvenoj odluci, gubi unutrašnju zaštitu i ulazi u stanje koje menja njegovu prirodu iz temelja.
Pravoslavni vernici danas obeležavaju Svetog mučenika Jovana Vladimira, kneza srpskog, i Svetog mučenika Vasiliska po starom i Svetog Mitrofana po novom kalendaru. Katolici obeležavaju Svetkovinu Presvetog Tela i Krvi Hristove, dok muslimani i Jevreji nemaju univerzalno priznat veliki praznik.
Dok savremeni čovek brak sve češće posmatra kao prolazan odnos, veliki crkveni otac upozorava da razumevanje za ljudsku slabost postoji, ali da put ka opravdanju nema beskonačno mnogo koraka.
Posle 15 godina postupka, Strazbur je utvrdio da je Turska prekršila prava klirika i osporio tumačenje Lozanskog sporazuma, što može uticati i na druge slučajeve u Istanbulu.
Kimberli Gilfojl, nekadašnja voditeljka i tužiteljka, primila je svetinju sa Atosa u gestu koji je u prvi plan stavio duhovnu simboliku, a ne protokol i funkciju.
Poslednji ispraćaj 12-godišnjeg sina protojereja Ostoje Kneževića i popadije Viktorije duboko potresa vernike i bližnje, ostavljajući porodicu u tišini, molitvi i najtežem iskušenju koje jedan dom može da doživi.
Porodica, sveštenstvo i verni narod oprostili su se od sina sveštenika Ostoje Kneževića, dok je mitropolit crnogorsko-primorski u besedi poručio da se bol nosi krstom Hristovim, a da se duša čistote sabira u večnom životu.
Uz prisustvo najviših zvaničnika i duhovnih vođa predstavljeno delo koje svedoči o bogatoj kulturnoj i duhovnoj baštini Srba u Sarajevu od 1468. do 1941. godine.
Dok su se dizali prvi ustanički barjaci, u župskom selu Kožetin podignuta je svetinja oko koje su se isplele legende, istorijske bitke i sećanje na vreme kada je gradnja pravoslavnog hrama predstavljala mnogo više od verskog čina.
U unutrašnjosti monumentalnog hrasta lužnjaka nalazi se mali hram posvećen Svetoj Trojici, koji lokalni vernici čuvaju kao najveću svetinju, dok se oko njega i danas prepliću predanja.
Ova svetinja postala je novo veliko hodočasničko središte Hercegovine, gde se prepliću istorija, vera i narodna predanja o pronalasku moštiju majke Ostroškog Čudotvorca.
Već četrnaesti dan od dolaska Časnog pojasa u Hram Svetog Save, vernici iz različitih krajeva sveta i Srbije svedoče o iskustvu koje, kako kažu, prevazilazi samo čekanje i postaje lični čin vere i odricanja.
Obilazeći kolonu vernog naroda, poglavar Srpske pravoslavne crkve poručio je da molitva Bogomajci treba da bude na usnama i u srcima vernih ne samo u nevolji, već i u danima radosti.
Iz manastira Vatoped dopremljene su dodatne osveštane trakice, pa će svi vernici koji dolaze u Hram Svetog Save, nakon poklonjenja Časnom pojasu, moći da prime ovaj blagoslov.
Ako je Bog postao čovek i ako je materija u Hristu postala sredstvo spasenja, onda poštovanje sveštenih predmeta nije povratak paganskoj magiji, već svedočanstvo vere u osvećenje tvari, kaže otac Aleksandar.
Obilazeći kolonu vernog naroda, poglavar Srpske pravoslavne crkve poručio je da molitva Bogomajci treba da bude na usnama i u srcima vernih ne samo u nevolji, već i u danima radosti.
Dodaj Religija kao željeni izvor na Googlu
