Dobrun kod Višegrada krije priču o monasima, carevima, razaranjima i obnovama koje prkose vremenu, mesto gde se slojevi istorije ne čitaju, nego osećaju pod nogama i u tišini zidova.
Kad čovek počne da istražuje istorijska mesta, naiđe i na ona koja ne govore glasno, ali snažno podsećaju na prošla vremena - na lomove, molitve i ljude koji su iz pepela iznova podizali svetinje. Manastir Dobrun je upravo jedna od takvih priča: svetinja, s prekidima, s mukama, koja i danas stoji, s freskama i štitom istine o vekovima, smešten gotovo u Mitropoliji dabrobosanskoj, na samoj granivi Bosne i Hercegovine i Srbije. Iako šira javnost za njega gotovo i ne zna, Dobrun je jedan od najvećih manastira Srpske pravoslavne crkve.
Kad je monah bio župan…
Manastir Dobrun je podignut 1343. godine, zahvaljujući plemiću Pribilu i njegovim sinovima, Stefanu Pribiloviću i Petru Pribiloviću. Crkva je posvećena Uspenju Presvete Bogorodice. Petar je, pred Kosovsku bitku, dozidao pripratu i riznicu, a u tom vremenu, prema predanju, manastir je imao i do 720 monaha.
Od početka, Dobrun nije bio samo još jedan manastir, već deo svetovne i duhovne vlasti tog podneblja, centar vere i duhovne moći, u zoru vremena kada su granice i crkvene nadležnosti bile fluidne, a polje pravoslavlja širilo se među planinama i klisurama.
Rušenja, obnove i preživljavanje kroz vekove
Još 1393. godine, kada su Turci prvi put upali u Bosnu, manastir je stradao. Saborna crkva manastira Dobrun kasnije je obnovljen zahvaljujući pomoći Stefana Lazarevića i kneginje Milice. Ta epoha mira nije dugo potrajala, a činjenica da u 18. i 19. veku manastir ostaje zapušten govori o ljudima i vremenima koja su ga napuštala.
Jedno od najstrašnijih razaranja desilo se u Drugom svetskom ratu: manastir je pretvoren u magacin oružja, a prilikom povlačenja 1945. godine razoren je, a zgrada je zapaljena i dignuta u vazduh. Ipak, 1946. crkva je obnovljena i osvećena, ponovo je izgrađena iz pepela.
Još jedna prekretnica desila se 1993. godine, kada je monaštvo obnovljeno i Dobrun ponovo postaje aktivni manastir. Tako je svetinja, uprkos svemu, dobila novu šansu.
Zanimljivo je da tokom istorije manastir nije bio statičan: menjao je vlasnike i političke okolnosti, a njegova sudbina pratila je sudbine ovih krajeva, ratove, osvajanja, propadanja i ponovne obnove.
Freske manastira Dobrun: slike koje su preživele vekove
Jedan od najjačih aduta Dobruna jesu freske koje su opstale. Na severnom zidu priprate vide se portreti cara Stefana Dušana sa suprugom Jelenom i sinom Urošem, svetovi i epohe spojeni u boje i ikone koje i danas prenose duh srednjeg veka.
Foto: Religija.rs
Porta manastira Dobrun
Tu je i freska ktitora, župana Pribila sa sinovima i zetom, podsetnik da su oni koji su podigli svetinju želeli da njihovo ime i vera ostanu i kada kamen i razumevanje padnu u zaborav. Crkva je građena po uzoru na vizantijsku i rašku arhitekturu, jednobrodna bazilika bez kupole, jednostavna, ali čvrsta i dostojanstvena.
Okolina manastira Dobrun: Rzav, pećina i stari grad
Manastir se nalazi u klisuri reke Rzav, 12 kilometara od Višegrada, u zaštićenom planinskom ambijentu koji je vekovima krasio Dobrun. Preko puta manastira, u stenama, nalazi se pećina čiji je ulaz nekada bio zatvoren sigom; tu su živeli isposnici, spuštajući se u manastir samo za velike praznike.
Foto: Religija.rs
Ispred porte manastira Dobrun stoji stara lokomotiva, kao podsetnik na vremena kada je ovo područje vila važna raskrsnica trgovačkih puteva
Još iznad, visoko u steni, leže ruševine starog grada, Stari grad Dobrun, tvrđave sa županskim dvorom i kulama stražarama. U srednjem veku to je bio centar crkvene i svetovne vlasti za ovaj deo, a narodna predanja kažu da ga je oko 1440. sagradila navodno „prokleta Jerina“, žena despota Đurđa Brankovića, priča koju istorija ne može potvrditi, ali koja živi u predanjima i krajoliku.
Podgrađe je u srednjem veku bilo naseljeno, s trgovcima i trgovinom, a navodno su tu boravili i trgovci iz Dubrovačke republike, što svedoče izvori iz 15. veka.
Manastir Dobrun kao duhovni i kulturni centar
Posle burne istorije, Dobrun danas ponovo ima monaštvo. Od 1993. bratstvo živi u manastiru, služe se liturgije i održava se tradicija.
Unutar kompleksa rade i muzeji: Muzej Prvog srpskog ustanka, galerija slika i Muzej Mitropolije dabrobosanske, što Dobrun čini ne samo verskom nego i kulturno-istorijskom destinacijom.
Ako posetite Dobrun, osim molitve i lekcije iz istorije, dočekaće vas mir, priroda, planinske litice, reka Rzav koja šumi u blizini i pogled koji podseća da je svetinja preživela vekove da bi danas bila još jedna prilika da se stane, razmisli i čuje priča, ne iz knjige, već iz kamena i tišine.
Zašto je manastir Dobrun više od svetinje
Dobrun je primer da svetinje opstaju i kada spolja ne postoje političke granice, kada ratovi odnose zidove i kada ljudi odlaze. Čak i kada se ruši do temelja, sećanje na molitvu, na ljude koji su je podigli i obnovili, ostaje.
Takođe, Dobrun je simbol složenih sudbina ove regije: spoj kulturnih uticaja, istorijskih previranja, monaštva, rata, oporavka, vere i narodne predaje. U tom spoju leži i lepota, manje očigledna, ali dublja.
I, naposletku: Dobrun podseća da istorija nije samo ono što stoji u knjigama i datumima. Istorija živi kroz kamene zidove, kroz freske, kroz trošne kule starog grada, kroz pećine i reke. A ako čovek ima oštrije oko, on je oseti.
Parohijani i vernici širom Republike Srpske ujedinjeni u molitvi i sećanju na mladog sveštenika čija je posvećenost okupljala ljude i vraćala veru, dok porodica i deca traže snagu posle nenadoknadivog gubitka.
Jeromonah Nazarije Basilaja poručuje da Crkva ne sme da zaboravi stradanje monaštva i pozvao je na molitvu da se progon i nasilje nad hrišćanima više nikada ne ponove.
Hristovo učenje nije bilo i nije ni danas prilagođeno ljudskim željama, već je pozivalo i poziva na promenu iznutra, što savremenom čoveku nimalo ne odgovara.
Sušene pečurke i nekoliko običnih namirnica, uz posebnu tehniku pripreme, daju jelu bogat ukus, a jedan detalj iz ruske manastirske kuhinje pravi najveću razliku.
Posle 15 godina postupka, Strazbur je utvrdio da je Turska prekršila prava klirika i osporio tumačenje Lozanskog sporazuma, što može uticati i na druge slučajeve u Istanbulu.
Uz prisustvo najviših zvaničnika i duhovnih vođa predstavljeno delo koje svedoči o bogatoj kulturnoj i duhovnoj baštini Srba u Sarajevu od 1468. do 1941. godine.
Zbog izgradnje Hidroelektrane „Mratinje“ svetinja iz 16. veka morala je da bude rastavljena i preneta na novu lokaciju, zajedno sa dragocenim freskama, riznicom i svedočanstvima o srpskoj duhovnoj baštini.
Hristovo učenje nije bilo i nije ni danas prilagođeno ljudskim željama, već je pozivalo i poziva na promenu iznutra, što savremenom čoveku nimalo ne odgovara.
Verni narod okupio se u porti novobeogradskog hrama, gde je patrijarh Porfirije uputio snažne poruke o veri, smirenju, radosti, pokajanju i miru, a bogat program okupio je i brojne izvođače duhovne i etno muzike.
U besedi za sredu 14. sedmice po Duhovima, Sveti Nikolaj Ohridski i Žički otkriva kako je zemlja nekadašnjih idola postala dom velikih monaha, mučenika i podvižnika čiji je podvig ostavio dubok trag u istoriji hrišćanstva.
Pravoslavni vernici danas obeležavaju Svetog proroka Samuila po starom, dok se po novom kalendaru obeležava Sveti mučenik Mamant. Katolička crkva obeležava spomendan Blaženih mučenika septembarskih progona iSvetog Salomona Leklerka, dok muslimani i Jevreji nemaju univerzalno priznat veliki praznik.
Ova neobična pouka poznatog svetitelja govori o pripremi duše za razgovor sa Bogom i objašnjava zašto nije lako odmah pronaći mir i pažnju čim stanemo pred ikonu.
Dodaj Religija kao željeni izvor na Googlu
