ZNATE LI ZAŠTO CRKVA U PANČEVU IMA DVA ZVONIKA: Rešenje zagonetke Uspenjskog hrama seže u doba Karađorđa

Na prvi pogled, dva zvonika na Uspenskoj crkvi u Pančevu deluju kao neobična arhitektonska odluka. Međutim, iza tog rešenja ne stoji hir graditelja, već jasno istorijsko i identitetsko opredeljenje tadašnje srpske zajednice.

Dva tornja kao poruka kroz granice

Hram Uspenja Presvete Bogorodice podignut je početkom 19. veka u sredini koja se nalazila na granici velikih carstava i političkih uticaja austrougarskog i srpskog. Upravo iz tog konteksta proisteklo je i objašnjenje koje je dao hroničar dr Borislav Jankulov: dva tornja predstavljaju srpski narod podeljen između dve carevine, ali okupljen oko jednog oltara i jedne vere, piše portal politika.rs. U kraćem narodnom tumačenju, Pančevci su to saželi u jednostavnu sliku "dva brata, s ove i one strane Dunava".

Ovakva simbolika nije nastala slučajno. Krajem 18. i početkom 19. veka Srbi u Banatu, tada pod austrougarskom vlašću, aktivno su pomagali ustanak u Srbiji. Pomoć je stizala u novcu, hrani i oružju, često uprkos zvaničnim zabranama. Kao znak zahvalnosti, vožd Karađorđe Petrović poslao je građu za pečenje opeke, čime je neposredno pomogao izgradnju crkve. Upravo u toj vezi između dve obale Dunava i dva politička prostora treba tražiti i ideju o dvostrukom zvoniku.

Kako je hram iznikao za samo tri godine

Izgradnja hrama odvijala se brzo za tadašnje prilike. Nakon prve, skromne drvene kapele iz 1796. godine, vernici su otkupili plac i 1807. godine položili temelje nove crkve. Već 1810. godine završeni su i zvonici, koji su postali dominantan deo panorame Pančeva. Gradnja je finansirana prilozima vernika i dobrotvora, a iznosi su za to vreme bili izuzetno veliki, što govori o značaju koji je hram imao za lokalnu zajednicu.

Wikimedia/Nikolina Šepić

 

Arhitektonski, crkva je donela novine u pravoslavno graditeljstvo Banata. Projektovana je sa centralnom osnovom i neobičnim rešenjem male kapele na vrhu zvonika, što je u to vreme bila retkost. Podigli su je pančevački majstori Gasals i Fridrih Kverfeld, a već nekoliko godina po završetku dobila je i sat i zvona.

Posebnu vrednost ima ikonostas, prvi zidani ikonostas u srpskom pravoslavlju. Njegove ikone izradio je slikar Konstantin Danil, koji je upravo zahvaljujući ovom poslu stekao ugled i kasnije radio u više crkava širom Banata.

Od pretopljenih zvona do sata povezanog sa satelitom

Sudbina zvona pratila je istorijske lomove. Tokom Prvog svetskog rata austrougarska vojska ih je uklonila i pretopila za vojne potrebe. Nova su postavljena 1928. godine, zahvaljujući daru veleposednika Petra Miloradovića. Najveće zvono naručeno je u Gracu, dok su ostala izrađena u zemunskoj livnici "Pantelić".

 

Jedan od zanimljivijih detalja danas je vezan za sat u desnom tornju. Njegov mehanizam prenosi vreme i na levi toranj, koji je u unutrašnjosti prazan. Nekada se sat navijao ručno, zatim je prešao na električni pogon, a danas je povezan sa satelitskim sistemom, pa se automatski usklađuje pri promeni vremena ili prekidu napajanja.

Uspenska crkva je kroz vreme obnavljana, naročito u periodu između dva rata, kada je dobila današnji spoljašnji izgled. Danas je zaštićena kao kulturno dobro i predstavlja jedan od najprepoznatljivijih simbola Pančeva.

Dva zvonika, zbog kojih je često nazivaju "crkvom s dva tornja", nisu tek arhitektonska posebnost. Oni su svedočanstvo jednog istorijskog trenutka u kojem je vera bila mesto okupljanja naroda podeljenog granicama, ali ne i identitetom.

Ostavite komentar

Пошаљи коментар

Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.

0 Komentara