OTIMANJE CRKVE IZ VREMENA KNEZA LAZARA: Istoričarka umetnosti otkrila šta stoji iza pokušaja prisvajanja hrama kod Podujeva i poslala jasno upozorenje

U selu Rakitnica kod Podujeva već godinama traje pokušaj prisvajanja crkve Svetog arhangela Mihaila, drevnog pravoslavnog hrama koji se povezuje sa vremenom kneza Lazara. Samozvani „arhiepiskop“ Nikola Džufka, koji predvodi nepriznatu versku zajednicu koju naziva „Pravoslavna crkva Kosova“, u ovom hramu organizuje obrede i predstavlja ga kao deo navodnog „albanskog manastirskog kompleksa“.

Stručnjaci upozoravaju da je reč o pokušaju prekrajanja istorijskog nasleđa i prisvajanja pravoslavne svetinje koja pripada kulturnom i duhovnom nasleđu Srpske pravoslavne crkve.

Crkva iz vremena kneza Lazara čuva tragove srednjovekovne prošlosti

Istoričarka umetnosti Jasmina Ćirić navodi da crkva Svetog arhangela Mihaila u Rakitnici predstavlja važan spomenik srednjovekovne sakralne arhitekture i da se najdirektnije vezuje za period kneza Lazara.

- Reč je o objektu iz druge polovine 14. veka koji se najneposrednije vezuje za vreme kneza Lazara. Hram je obnavljan u 16. i 17. veku, dok se sredinom 19. veka gube tragovi koji bi se vezivali za veće prisustvo srpskog stanovništva na tom prostoru - navela je Ćirić za RTS.

Ona ističe da arhitektura i sačuvani materijalni tragovi jasno ukazuju na srednjovekovno poreklo ovog hrama.

- Na osnovu materijalnih ostataka i izgleda samog hrama možemo da potvrdimo da je reč o jednobrodnoj crkvi koja pripada bočnim tokovima arhitekture iz vremena kneza Lazara, što potvrđuje i sama toponimija mesta - objasnila je Ćirić.

Značaj crkve dodatno potvrđuje i lokalno predanje. Kako navodi novinar i književnik Živojin Rakočević, lokalni Albanci su pre sukoba 1999. godine ovaj hram nazivali „Lazareva crkva“, verujući da je na tom mestu prenoćilo telo kneza Lazara nakon Kosovskog boja.

Nazivi mesta čuvaju tragove srpske srednjovekovne baštine

Govoreći o istorijskom sloju prostora Kosova i Metohije, Jasmina Ćirić ukazuje da brojni toponimi svedoče o srpskom srednjovekovnom prisustvu.

- Većina toponima, kada pogledamo kartu prostora Kosova i Metohije, apsolutno je srpskog porekla. Bilo da govorimo o Rakitnici, Bistrici, Dečanima, Podujevu ili Peći. Oni su vremenom albanizovani i prilagođeni njihovom jezičkom području. Svi ti nazivi vezuju se za srpsko srednjovekovno nasleđe i kulturu koja se može pratiti još od vremena Simeona Nemanje - navodi Ćirić.

Prema njenim rečima, pokušaji promene istorijskog identiteta nekog prostora često počinju upravo prisvajanjem kulturnih i materijalnih tragova prošlosti.

SPC/eparhija raško-prizrenska

 

Prisvajanje svetinje kao deo pokušaja stvaranja nove crkvene strukture

Govoreći o Nikoli Džufki, Ćirić ocenjuje da je krajnji cilj stvaranje nove verske strukture koja bi se predstavljala kao pravoslavna, ali koja nema istorijsko ni kanonsko uporište.

- Prvo se prisvajaju materijalni tragovi. Ako imate simulakrum u vidu države, onda stvarate i simulakrum u vidu kulturnog nasleđa, a nakon toga sledi uspostavljanje nove crkve koja nema nikakve veze sa kanonskim poretkom SPC - upozorava istoričarka umetnosti.

Ona podseća da je prema Rezoluciji 1244 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija Srpska pravoslavna crkva jedini legitimni nosilac verske i duhovne baštine na Kosovu i Metohiji.

- Jasno je da je cilj uspostavljanje nove pravoslavne crkve, što je i sam Džufka naznačio u svojim objavama - ističe Ćirić.

Izostanak reakcije međunarodnih institucija izaziva zabrinutost

Posebnu zabrinutost, prema njenim rečima, izaziva ćutanje međunarodnih organizacija zaduženih za zaštitu kulturnog nasleđa.

- Zabrinjava odsustvo reakcije Uneska. Imamo građevine koje su direktno upisane na listu svetske baštine kao objekti od značaja za čovečanstvo, kao što su Dečani, Gračanica i Pećka patrijaršija - kaže Ćirić.

Ona upozorava da postoje pokušaji promene istorijskog tumačenja porekla pojedinih pravoslavnih svetinja.

- Svedoci smo kontinuiranih pokušaja albanizacije i kosovarizacije tih objekata, pa čak i kroz organizovane školske ekskurzije na kojima se plasiraju lažni narativi i identiteti - navodi istoričarka umetnosti.

Foto: Tanjug

 

Male crkve na Kosovu i Metohiji posebno su ugrožene

Crkva Svetog arhangela Mihaila u Rakitnici samo je jedna od brojnih manjih pravoslavnih svetinja na prostoru Kosova i Metohije koje nemaju stalnu fizičku zaštitu.

Ćirić objašnjava da su takve crkve posebno izložene zloupotrebama.

- Te manje crkve su metosi većih manastirskih celina. Podujevo je na neki način amblematsko mesto za zloupotrebu kulturnog nasleđa još od 1999. godine i martovskog pogroma 2004. godine - kaže ona.

Prema njenim rečima, upravo činjenica da su mnoge manje crkve bile metosi većih manastira predstavlja važan dokaz njihove istorijske i kanonske povezanosti sa SPC.

- Manje poznate crkve se lakše zloupotrebljavaju kako bi se pred međunarodnom zajednicom dokazivao lažni identitet. Ipak, činjenica da su ti objekti metosi, što i sam naziv Metohija potvrđuje, jasno dokazuje kanonsku ingerenciju SPC - zaključuje Ćirić.

Dokumentovanje i stručni rad ključni za očuvanje baštine

Zaštita ovakvih svetinja, kako objašnjava Ćirić, zahteva stalno prisustvo stručnjaka, dokumentovanje postojećeg stanja i saradnju domaćih i međunarodnih institucija.

- Zaštita je s jedne strane vezana za prisustvo SPC, a s druge strane za zaštitu materijalnih ostataka, koja je povezana sa radom Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture, u saradnji sa međunarodnom zajednicom i Uneskom - navodi ona.

Dodaje da je rad stručnjaka na terenu često otežan, ali da je njihov doprinos od ključnog značaja za očuvanje srpske kulturne baštine.

Crkva Svetog arhangela Mihaila u Rakitnici zato nije samo pitanje jednog crkvenog objekta. Ona je deo šire borbe za očuvanje istorijskog pamćenja, kulturnog kontinuiteta i pravoslavnog nasleđa Kosova i Metohije.

Ostavite komentar

Пошаљи коментар

Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.

0 Komentara