ZAŠTO CRKVENI DAN POČINJE UVEČE: Tajna večernjeg bogosluženja i njegovo značenje

U bogoslužbenom životu pravoslavne crkve postoje tri kruga bogosluženja: dnevni, sedmični – koji obuhvata molitve i pesme posvećene svakom danu u sedmici, i godišnji – koji obuhvata praznike i dane spomena svetih. Sva tri kruga međusobno se prožimaju u svakoj službi dnevnog ciklusa. Počećemo od večernjeg bogosluženja, jer se njime, prema crkvenom predanju, započinje liturgijski dan. Kako se oblikovao poredak večernjeg bogosluženja, koje je njegovo opšte značenje i struktura?

Od trpeze ljubavi do bogosluženja

U prvim vekovima hrišćanstva nisu postojale službe u obliku u kojem ih danas poznajemo – poput večernjeg bogosluženja ili jutrenja. Vernici su se molili u određene časove dana (treći, šesti i deveti), uz kratak kućni molitveni poredak, sastavljen od nekoliko psalama i molitve „Oče naš“.

Večernje bogosluženje se postepeno razvilo iz zajedničke večere – trpeze ljubavi (agape), koja se u početku završavala svetom liturgijom i pričešćem.

Kasnije je sveta liturgija preneta u jutarnje časove, dok je trpeza ljubavi prerasla u milosrdnu i spomen-vecheru. Tada je staro večernje sabranje počelo da dobija svoj sopstveni molitveni oblik. Ono je nasledilo duh iščekivanja i unutrašnje pripreme za svetu liturgiju.

Zbog toga se večernje bogosluženje i danas smatra preliturgijskim. Njime Crkva započinje svoj dan, prema poretku stvaranja sveta opisanom u Knjizi Postanja:
„I bi veče, i bi jutro – dan prvi“ (Post. 1, 5).

Vrste večernjih bogosluženja

Večernja služba traje kraće od drugih, što nije slučajno – ona se savršava u času kada su ljudske sile već oslabile.

Prema Tipiku, razlikuju se sledeće vrste večernjih službi:
• Svakodnevna večernja – služi se u obične dane.
• Veliko večernje – služi se uoči nedelja i velikih praznika, u okviru bdenija.
• Malo večernje – danas se retko služi, uglavnom u pojedinim manastirima, pre večere koja prethodi bdeniju.

Današnji oblik večernje bogoslužbene službe sadrži elemente i drevnog parohijskog tipika (konstantinopoljske tradicije) i monaškog večernjeg pravila.

Poredak večernjeg bogosluženja

Večernja počinje uobičajenim početkom molitava ("Care nebeski", Trisvetom molitvom, "Oče naš", „Gospode, pomiluj“ – 12 puta, „Dođite, poklonimo se…“), zatim se čita psalam 103. (po Septuaginti – „Blagoslovi, dušo moja, Gospoda“), koji slavi Božije stvaranje sveta.

Potom slede Velika jektenija i katizma (deo Psaltira), nakon čega se pevaju psalmi 140, 141, 129 i 116 sa stihirama „K Tebi, Gospode, uznosim molitvu svoju“.

To su prvi promenljivi tropari večernje, a njihov broj zavisi od značaja dana: može ih biti 10, 8 ili 6.

Centralno mesto zauzima drevni hrišćanski himan „Tiho svetlo“ (Φῶς ἱλαρόν), posvećen Hristu kao večnom Svetlu koje ne zalazi.

Zatim se peva prokimen – kratki psalamski stih, različit za svaki dan sedmice, a na praznike se čitaju parimeje – starozavetni odlomci koji predočavaju smisao praznika.

Glavne večernje molitve: "Podaj, Gospode" i "Sada otpuštaš"

Jedna od najvažnijih molitava večernje jeste "Podaj, Gospode, da se u ovoj noći sačuvamo bez greha…". Sastavljena je od stihova Svetog pisma, a po značaju se može uporediti sa Velikim Slavoslovljem u jutrenju. Prema Tipiku, ovu molitvu izgovara starešina hrama, a u domaćoj molitvi – glava porodice.

Nakon jektenije pevaju se stihire na stihovnje, koje se nazivaju tako zato što nemaju stalne psalamske stihove, već se menjaju u skladu s praznikom.

Recimo, stihire iz Oktoiha odnose se na teme dana u sedmici (sedmični krug), dok stihire iz Mineja opisuju događaj koji se praznuje (godišnji krug).

Tako se u večernjoj ostvaruje sjedinjenje svih liturgijskih krugova.

Zatim sledi molitva "Sada otpuštaš", reči pravednog Simeona Bogoprimca, kada je u hramu primio Bogomladenca Hrista u naručje.

Po Tipiku, i ovu molitvu na večernjoj čita starešina, što pokazuje njenu duboku važnost.

Ona podseća čoveka na smisao svakog dana i njegovog života uopšte: ako čovek, poput Simeona, provede dan sa Hristom i u molitvi Njemu, taj dan nije uzaludan.

Istovremeno, ova molitva izražava esencijalnu temu večernje – iščekivanje Spasitelja.

Na kraju večernje pevaju se tropari dana – kratki himni koji naglašavaju osnovnu poruku dana, zatim Proširena jektenija i završne molitve.

Duhovni smisao večernje: iščekivanje "Istinitog Sunca"

Sveti sveštenomučenik Kiprijan Kartažanin ovako objašnjava značenje večernjeg bogosluženja:

„Treba se moliti pri zalasku sunca i na kraju dana, jer je Isus Hristos pravo Sunce i istinski Dan. Kada se molimo pri zalasku sunca i na kraju dana, moleći da nam ponovo zasija svetlost, time se molimo za Drugi dolazak Hristov, da nam donese blagodat večne svetlosti.“

Večernje u monaškoj praksi

Po završetku večernjeg, prema Tipiku, sledi večera. Nakon nje monasima se nalaže tišina:

„…Nije prilično monasima da razgovaraju jedan s drugim, nego neka u tišini odu u svoje kelije, i neka tamo obave molitvu i čitanje…“

Tako se, ukratko, prikazuje večernja služba.

Ostavite komentar

Пошаљи коментар

Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.

0 Komentara