Od prvih zajednica iz vremena Habzburške monarhije do današnjih hramova i desetina hiljada vernika - priča o usponu Pravoslavne crkve u zemlji u kojoj skoro svaka porodica iz Srbije ima nekoga svog.
Gotovo da nema porodice u Srbiji koja nema nekoga u Beču. Tamo se ide za poslom, ostaje se zbog života, a nedeljom se, kao i ovde, ide u crkvu. I upravo u tom Beču - gradu koji su Srbi odavno upisali u sopstvenu porodičnu mapu - pravoslavlje danas više nije tiha vera doseljenika, već druga po brojnosti hrišćanska zajednica u celoj Austriji.
A kakva je istorija pravoslavlja u Austriji i zašto se ono danas više ne doživljava isključivo kao vera dijasporskih zajednica u Beču i drugim gradovima? Nemački SPN objavio je analitički tekst zasnovan na činjenicama i statističkim podacima o prisustvu i razvoju Pravoslavne crkve u Austriji.
Pravoslavlje u Austriji starije nego što mnogi misle
Prve pravoslavne zajednice u Austriji pojavile su se već u 17. veku, u vreme Habzburške monarhije, pre svega u Beču. To znači da gastarbajterski talasi šezdesetih i sedamdesetih godina 20. veka nisu označili početak pravoslavnog života u ovoj zemlji, već samo njegovu novu fazu i naglo širenje.
Ono što su u 18. veku bile carske privilegije, danas je uređeno austrijskim saveznim zakonom koji reguliše pravni položaj i spoljne odnose istočnih pravoslavnih crkava u Austriji - takozvanim „zakonom za pravoslavne“ iz 1967. godine, kako podseća istoričar dr Mihailo Popović, prenosi portal savezpn.rs.
Foto: SPC
Saborni hram Srpske pravoslavne crkve u Beču posvećen je Svetom Savi
Sedam jurisdikcija pod jednim krovom
U Austriji danas deluje sedam različitih jurisdikcija koje zajedno čine ujedinjenu Episkopsku konferenciju, osnovanu 2010. godine.
U njenom sastavu su:
• Mitropolija austrijska (Carigradska patrijaršija)
• Antiohijska pravoslavna mitropolija Nemačke i Centralne Evrope
• Ruska pravoslavna eparhija bečka i austrijska
• Srpska pravoslavna eparhija austrijska
• Rumunska pravoslavna arhiepiskopija Nemačke, Austrije i Luksemburga
• Bugarska pravoslavna eparhija Zapadne i Centralne Evrope
• Gruzijska pravoslavna eparhija Nemačke i Austrije
Pored ovih jurisdikcija, Ruska zagranična crkva (RPCZ) ima parohije u Salcburgu, Liencu i Klagenfurtu, koje pripadaju Berlinsko-nemačkoj eparhiji, dok Makedonska pravoslavna crkva ima parohije u Beču i Lincu u okviru svoje Evropske eparhije.
Dolazak ukrajinskih izbeglica promenio je sliku parohija
Posle izbijanja rata 2022. godine, veliki broj Ukrajinaca bio je primoran da potraži utočište u zapadnim zemljama, među kojima je i Austrija. Značajan deo tih izbeglica čine pravoslavni vernici, koji su se priključili postojećim parohijama.
Sa blagoslovom mitropolita kijevskog i cele Ukrajine Onufrija, Ukrajinska pravoslavna crkva počela je da osniva i sopstvene zajednice u inostranstvu. Tako u Beču danas postoji brojčano snažna pravoslavna zajednica sastavljena od izbeglica iz Ukrajine.
Pravoslavna veronauka u školama širom Austrije
Od školske 1991/1992. godine u austrijskim školama moguće je pohađati pravoslavnu veronauku, iako je u početku ona bila dostupna samo u većim gradovima.
Zbog stalnog rasta broja pravoslavnih učenika i potrebe za boljom organizacijom verskog obrazovanja, u junu 2005. godine osnovana je Pravoslavna školska uprava za Austriju kao zajednička crkvena institucija. Ona je postala nadležno unutarcrkveno telo za sva organizaciona, pravna, kadrovska, disciplinska i administrativna pitanja vezana za pravoslavnu veronauku.
Foto: Unsplash
Panorama austrijske prestonice
Brojke koje menjaju versku mapu zemlje
Poslednjih godina broj pravoslavnih hrišćana u Austriji neprekidno raste, tako da je Pravoslavna crkva danas druga po brojnosti hrišćanska zajednica u zemlji. Prema podacima „Statistik Austria“ za 2021. godinu, oko 4,9 odsto stanovništva (približno 436.700 ljudi) izjasnilo se kao pravoslavno.
Trenutno postoje i dve nemačkogovorne pravoslavne zajednice: jedna u okviru Austrijske mitropolije, a druga pri Ruskoj pravoslavnoj crkvi (hram Svetog Nikolaja u Beču). Upotreba nemačkog jezika u bogosluženju pokazala se posebno važnom za mlade, koji često slabije govore jezik svojih predaka, a nemački razumeju bolje od maternjeg. Za sve veći broj obraćenika, bogosluženja na nemačkom jeziku predstavljaju prirodan most ka pravoslavnoj veri.
Od socijalne pomoći do izgradnje novih hramova
Pravoslavna vera je danas podjednako deo austrijskog društva kao i druge hrišćanske zajednice. Parohije su veoma aktivne u društvenom životu. Tako, na primer, učestvuju u bečkoj inicijativi „Wärmestube“ (soba za grejanje), koja tokom hladnih meseci pruža svakodnevnu pomoć beskućnicima - topao obrok, razgovor i sigurno mesto. Druge zajednice podržavaju humanitarne projekte u zemljama iz kojih potiču njihovi vernici.
Nekoliko parohija je poslednjih godina uspelo da izgradi sopstvene crkve, od kojih su neke već završene i osvećene.
Dana 11. juna 2022. godine osveštan je oltar nove rumunske crkve Silaska Svetog Duha, Svetog Stefana Velikog i Svetog jerarha Martina Turskog u drugom bečkom okrugu, uz učešće više episkopa, među kojima su bili mitropolit austrijski Arsenije i mitropolit Serafim sa svojim vikarnim episkopom Sofijanom Brašovskim.
Dana 21. decembra 2025. godine osveštan je oltar nove rumunske crkve Svetog velikomučenika Dimitrija u Klagenfurtu, a 17. januara 2026. godine i oltar nove crkve Svetih Josifa Novog Partoskog i Ruperta Salcburškog u Svetom Ruprehtu na Rabu u Štajerskoj.
Shutterstock
Austrijski svetitelji ponovo ulaze u kalendare
Poslednjih godina u Pravoslavnoj crkvi raste interesovanje za lokalne svetitelje koji su živeli i delovali na tlu današnje Austrije. Kalendari Austrijske mitropolije i Rumunske pravoslavne arhiepiskopije već navode neke od najznačajnijih među njima.
U Ruskoj pravoslavnoj eparhiji bečkoj i austrijskoj, episkop Aleksej osnovao je radnu grupu koja se bavi proučavanjem ovih svetitelja i prikupljanjem građe o njihovim životima, kako bi ona bila predstavljena Sinodalnoj komisiji za kanonizaciju u Moskvi, sa ciljem sazivanja zajedničkog sabora austrijskih svetih. Predloženo je da praznik Svih austrijskih svetih bude 26. oktobra, na Dan državnosti Austrije.
Za ovaj sabor predloženi su, između ostalih: Sveti Maksimilijan Lorhski, Sveti Florijan i njegovi sastradalnici, Sveti Severin Norijski, Sveti Rupert Salcburški, prepodobni Hunihald i Gislar, Sveta Erentrudisa, Sveti Vitalis, Sveti Modest, Sveti Virgilije, Sveti Jevsevije Rankvajlski, prepodobni Gerold, Sveti Volfgang, Sveti Koloman i Sveta Hema iz Gurka.
Naravno, postoji još mnogo svetitelja značajnih za istoriju Austrije, među njima i novomučenici iz Kufštajna, poput Svetog Visariona Saraja i Svetog Opreje.
Sve ove činjenice pokazuju da pravoslavlje u Austriji nije prolazna pojava niti isključivo vera doseljenika. Rast broja vernika, novi migracioni talasi, ali i sve češći prelasci samih Austrijanaca u pravoslavlje, ukazuju na to da će prisustvo i uticaj Pravoslavne crkve u ovom delu Evrope nastaviti da se razvijaju i produbljuju.
Izveštaj Skupštine pravoslavnih episkopa svedoči o snažnom širenju pravoslavnih bogoslužbenih mesta i rastu broja sveštenoslužitelja, uz vidljive promene na verskoj mapi Francuske i izazove koji prate ovaj process.
Srpska pravoslavna parohija Svete Trojice u Kolumbiji bila je svedok snažnog duhovnog preobražaja: mladi ljudi iz Medeljina, zakoračili su u drevnu tradiciju i primili dar Duha Svetoga.
Od prvih zajednica iz vremena Habzburške monarhije do današnjih hramova i desetina hiljada vernika - priča o usponu Pravoslavne crkve u zemlji u kojoj skoro svaka porodica iz Srbije ima nekoga svog.
Dok nas život okružuje iskušenjima, prevarama i prolaznim zadovoljstvima, Sveti Nikolaj Ohridski i Žički podseća da samo nepobediva vera može da otključa vrata večnog života.
Pravoslavni vernici danas slave Prepodobnog Pavla Tivejskog po starom kalendaru i Prepodobnog Jefrema Sirina po novom. Katolici obeležavaju Svetog Tome Akvinskog, dok muslimani i Jevreji nemaju veliki verski praznik.
Svetogorski asketa objašnjava kako upornost u izgovaranju Hristovog imena u srcu i usnama može nadvladati i satanu i približiti nas veri, čak i kada ne razumemo svaku reč koju izgovaramo.
Pripremite ove nežne kolačiće po receptu koji se čuva generacijama i otkrijte kako svaki zalogaj može da probudi sećanja, poveže porodicu i upotpuni praznično slavlje.
Ako želite da na slavsku trpezu donesete novo jelo koje spaja jednostavnost i bogat ukus, ova brza salata biće vaš najbolji saveznik – oduševiće i najzahtevnije goste.
Parohije od Teksasa do Njujorka beleže stotine novih vernika koji se pripremaju za krštenje, dok arhijerej Antiohijske patrijaršije ističe da iza brojki stoji dug i zahtevan put istinskog obraćenja, a ne prolazni trend.
Zvezda serijala „Mortal Kombat“ u 75. godini upokojila se u Santa Barbari, a njegov duhovni put ka pravoslavlju i krštenju ostaje inspiracija za sve koji traže smisao i unutrašnji mir.
Rođen kao Johen Bunge, odrastao bez žive vere, danas živi povučeno u italijanskom delu Švajcarske, noseći u sebi put koji je započeo među ratnim zgarištima i rimskim katakombama.
Dok nas život okružuje iskušenjima, prevarama i prolaznim zadovoljstvima, Sveti Nikolaj Ohridski i Žički podseća da samo nepobediva vera može da otključa vrata večnog života.
Svetogorski asketa objašnjava kako upornost u izgovaranju Hristovog imena u srcu i usnama može nadvladati i satanu i približiti nas veri, čak i kada ne razumemo svaku reč koju izgovaramo.
Protojerej Andrej Gavrilenko podseća na poruku apostola Petra i objašnjava zašto uzvraćanje istom merom ne pobeđuje nepravdu, već je samo produžava – i kako da sačuvamo sopstvenu dušu od otrova mržnje.
Episkop istočnoamerički uzneo je snažnu molitvu za zaštitu nerođene dece, a prisutni, od članova Kongresa do vernika, priznaju da su njegove reči ostavile snažan trag.
Zavetni hram na Vračaru večeras je centar molitve i svetlosti, gde se kroz ikone, sveće i melodije proživljava Hristov prvi susret sa Zakonom, duhovno obrezanje srca i početak nove godine po julijanskom kalendaru – događaji koji ne ostavljaju nikog ravnodušnim.
Poglavar Srpske pravoslavne crkve poslao snažnu božićnu poruku o miru, srcu koje treba da se promeni i veri koja ne počinje od spoljašnje veličine, već iznutra.
Govoreći o prvom arhiepiskopu srpskom kao mirotvorcu i duhovnom orijentiru, poglavar SPC podsetio je da se mir ne stvara dekretima, već u čoveku, i da se vera ne čuva u rečima, nego u životu.
Vladika zvorničko-tuzlanski Fotije primio je ktitore Živan i Johana Đurić, čiji gest potvrđuje da vera i ljubav stvaraju svetinje koje traju kroz generacije.
Običaj koji nema uporište u crkvenim knjigama, ali ima snagu da spoji porodicu oko stola - donosimo provereni recept za domaće perece čiji ukus pretvara kuću u mesto topline i zajedništva.
