U strahu od nove državne podele i potrage za sigurnim osloncem, deo stanovnika dalmatinskog ostrva prešao je u pravoslavnu veru, što je pokrenulo niz reakcija, sukoba i dugotrajan proces koji će se završiti tek posle Drugog svetskog rata.
Nakon raspada Austro-Ugarske monarhije i nove političke preraspodele snaga na istočnoj obali Jadrana, deo stanovništva na ostrvu Vis suočio se sa neizvesnošću u pogledu budućeg državnog okvira. Posebno je bila izražena bojazan da bi ostrva mogla ući u sastav Italije. U tom kontekstu, među delom stanovništva javila se ideja da se politička i nacionalna sigurnost može pronaći u približavanju Kraljevini Srbiji, koja je izašla kao pobednik iz Velikog rata.
U takvoj atmosferi, jedan broj stanovnika Visa odlučuje da pređe u pravoslavlje. Prema dostupnim podacima, taj proces nije sprovođen pod pritiskom, već je bio rezultat lične i zajedničke odluke dela lokalnog stanovništva. Motivacija je bila pre svega politička i identitetska, a ne isključivo verska.
Ove promene izazvale su reakcije u delu tadašnje javnosti u Hrvatskoj, naročito u Zagrebu, gde su se pojavile kritike usmerene ka organizatorima i predvodnicima prelaska. Među njima se izdvajao Ivan Ruljančić, koji je osporavao takve ocene. Zabeleženo je njegovo objašnjenje da se „uvek dičio hrvatskim imenom, ali priznavao i čeznuo za braćom Srbima”. U nekim zapisima pojavljuje se i citat čija verodostojnost nije do kraja potvrđena, a koji glasi: „Nećemo jednom nogom stajati na Visu, a drugom u Rimu, prirodnije je jednom nogom na Visu, a drugom u Beogradu”.
Na Visu, koji je geografski najbliži italijanskoj obali, pravoslavlje je prihvatilo više stotina stanovnika. Pominje se podatak o oko 180 porodica koje su prešle u pravoslavlje, dok je Katolička crkva iznosila drugačije brojke i navodila 289 osoba.
Srpska pravoslavna parohija na Visu osnovana je 1. jula 1926. godine. Pošto u početku nije postojala crkvena zgrada, bogosluženja su obavljana u podrumu kuće Dragošević. Kasnije, 1931. godine, počela je izgradnja hrama, koji je osveštan 1933. godine. Projekat je radio arhitekta Momir Korunović, a crkva je pripadala srpsko-vizantijskom arhitektonskom stilu.
O događaju je izveštavala i "Politika", uz ocenu da on prevazilazi okvire verskog okupljanja i da „naši Primorci daju dokaz svoje nacionalne svesti i rodoljublja”. Crkvu je osveštao dalmatinski episkop Irinej Đorđević, uz prisustvo mostarskog episkopa i 37 pravoslavnih sveštenika. Za zaštitnike hrama proglašeni su Ćirilo i Metodije.
Već krajem tridesetih godina dolazi do pogoršanja položaja pravoslavne zajednice. Godine 1937. zabeležen je incident kada je delegacija Češke pravoslavne crkve pokušala posetu Visu, ali je lokalno stanovništvo sprečilo pristajanje broda. Nakon toga se položaj pravoslavaca dodatno pogoršava, a sa jačanjem političkih tenzija zajednica počinje da se smanjuje. Poslednja bogosluženja obavljena su 1941. godine.
Tokom Drugog svetskog rata, deo pravoslavnog stanovništva ostaje na ostrvu, a deo učestvuje u partizanskom pokretu. U Splitu je 1944. godine streljan prota Sergije Urukalo, uz navode o saradnji sa četničkim pokretom, što dodatno komplikuje odnose unutar zajednice.
Posle rata, pravoslavna infrastruktura na Visu ostaje bez sveštenika i organizovanog crkvenog života. Sinod Srpske pravoslavne crkve 1947. godine obavešten je o mogućnosti rušenja hrama i njegovog zamenjivanja spomenikom. Ivan Ruljančić je tada pokušavao da okupi preostale vernike i uputi žalbu državnom vrhu, pozivajući se i na porodice stradalih u Narodnooslobodilačkoj borbi.
Godine 1959. lokalne vlasti traže rušenje crkve, uz podatke o smanjenju broja pravoslavaca na ostrvu. Kao razlog se navodi da je deo stanovništva umro, deo se iselio, a deo promenio veroispovest. Uprkos protivljenju dela crkvene hijerarhije, proces rušenja nastavljen je nakon dogovora iz 1963. godine između opštinskih vlasti i crkvenih predstavnika.
Hram je porušen u jesen 1963. godine, a građevinski materijal je delimično prenet u Knin za obnovu tamošnje crkve. Na mestu bivšeg hrama kasnije je zasađen park, dok je u blizini podignut spomenik sa porukom „Tuđe nećemo – svoje ne damo”. Time je i formalno završen period organizovanog pravoslavnog života na Visu.
U manastiru Draganac u Kosovskom Pomoravlju, dvojica pripadnika američkog KFOR-a iz baze Bondsteel primila su svetu tajnu krštenja u bogosluženju koje je služeno na engleskom jeziku. Od Hertfordšira do Londona, niz bogosluženja i katehetskih susreta doveo je stotine ljudi različitog porekla do iste odluke - da postanu deo pravoslavne zajednice kroz krštenje i prvo učešće u liturgiji. U Buenos Ajresu kršteno deset odraslih i troje dece posle višemesečne pripreme, a praznično bogosluženje u obnovljenom hramu pretvorilo se u snažno svedočanstvo da vera ne poznaje granice jezika, porekla i kontinenta. Kurdkinja iz Danilovgrada primila pravoslavlje u manastiru Ždrebaoniku, u blizini Danilovgrada.
Wikipedia
Početak povlačenja zajednice i pritisci koji su usledili
Posleratni sporovi i odluka o sudbini hrama
Aktuelno iz SPC
22:04 | 12.04.2026
DVOJICA AMERIČKIH VOJNIKA NA KOSOVU I METOHIJI PREŠLI U PRAVOSLAVLJE: Krstio ih vladika Ilarion, vikar patrijarha srpskog Porfirija (VIDEO)
Duhovna riznica
16:19 | 13.04.2026
VIŠE OD 250 BRITANACA PREŠLO U PRAVOSLAVLJE: Masovna krštenja koja su iznenadila čak i sveštenstvo
Aktuelno iz SPC
10:09 | 17.04.2026
TRINAEST LATINOAMERIKANACA PREŠLO U PRAVOSLAVLJE U SRPSKOJ CRKVI: Vaskršnja radost u dalekoj Argentini
Aktuelno iz SPC
21:37 | 19.04.2026
DRŽAVLJANKA TURSKE PREŠLA U PRAVOSLAVLJE U SRPSKOM MANASTIRU: Durden juče na krštenju dobila ime Biserka, danas se prvi put pričestila
Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.
Na gubilište sa Simeonom bilo je izvedeno još 1000 hrišćana.
Gotovo četiri decenije otac Slobodan bio je oslonac parohijanima, predvodio sveštenstvo kao arhijerejski namesnik i ostavio snažan trag u crkvenom životu.
Od listića palme se priprema čaj po posebnom receptu.
Čovek opterećen sopstvenim padovima i pogrešnim izborima često oseća nemoć da se vrati na pravi put.
U strahu od nove državne podele i potrage za sigurnim osloncem, deo stanovnika dalmatinskog ostrva prešao je u pravoslavnu veru, što je pokrenulo niz reakcija, sukoba i dugotrajan proces koji će se završiti tek posle Drugog svetskog rata.
Netaknuta priroda i isposnica Svetog Zosima nalaze se u jedinstvenoj celini koja sada dobija i dodatnu međunarodnu važnost.
Odluka gradske vlasti i Mitropolije otvorila je put ka izgradnji crkve posvećene Ostroškom Čudotvorcu, kao trajnom mestu sabiranja i nade u Podgorici.
Dok su meštani tugovali za preminulim komšijom, zvuk pucnjave prekinuo je molitvu i odneo život protojereju Sergeju Kljahinu, ostavljajući šest ranjenih i duboku tugu među vernicima.
Mi, naglašava otac Ljubo, ne služimo bogu vatre!
Bez miksera, bez čekanja i bez raskoši, ovaj recept čuva duh porodičnih okupljanja i dana kada crkveni kalendar dopušta da se radost podeli i kroz desert koji nije postan.
Sveštenik iz Krefelda svedoči o mladima koji napuštaju duhovnu neizvesnost i prihvataju veru sa jasnim pravilima, liturgijskim životom i nepromenjenim učenjem koje im donosi sigurnost i smisao.
Fotografije slavnog MMA borca na kojima se vidi u molitvi i tokom kropljenja svetom vodom pokrenule su lavinu reakcija.
U hramovima širom SAD, uz vaskršnje liturgije, stotine katekumena primile su krštenje i prvi put pristupile pričešću, dok je episkop Čikaga i Srednjeg Zapada poručio da pravi put tek počinje i da se vera potvrđuje životom.
Godinama je dolazio i bez objašnjenja zastajao na istom mestu u hramu u Libertivilu, sve dok nije razumeo šta ga tamo uporno vraća i odlučio da promeni svoj život.
Od listića palme se priprema čaj po posebnom receptu.
Čovek opterećen sopstvenim padovima i pogrešnim izborima često oseća nemoć da se vrati na pravi put.
U besedi za sredu 3. sedmicu po Vaskrsu, Sveti Nikolaj Ohridski i Žički pokazuje kako čovek, i pored znanja o posledicama greha, često ostaje nepromenjen i zarobljen u obrascima koje i sam prepoznaje kao pogrešne.
Učenje jednog od najvećih svetitelja pravoslavlja usmerava pažnju na to da se upravo kroz različitosti gradi punoća ljudskih odnosa i razumevanja među ljudima.
Eparhija zagrebačko-ljubljanska ne ostavlja prostor za relativizaciju – traži odgovornost, upozorava na posledice i ukazuje da je pogođeno nešto mnogo dublje od same svetinje
Dobrun kod Višegrada krije priču o monasima, carevima, razaranjima i obnovama koje prkose vremenu, mesto gde se slojevi istorije ne čitaju, nego osećaju pod nogama i u tišini zidova.
Mitropolit dabrobosanski govori o odlasku mladih, tišini koja postaje opasna, zloupotrebi vlasti i prizorima iz Jerusalima koji bude nelagodu.
U razgovoru koji nadilazi uobičajene novinarske priče, otac Dimitrije govori o smislu praznovanja, o radosti koja ne prolazi i o tome zašto se Vaskrs ne objašnjava, već prepoznaje u životu, odnosima i svakodnevnim susretima vernika.
Desert iz hercegovačkog kraja nastaje spajanjem voćnog namaza, brašna i vode, zatim se kratko peče i preliva toplim šećernim sirupom, čime dobija prepoznatljivu tamnu aromu.
Iako većina jevrejskih autoriteta smatra da je pirsing ušiju prihvatljiv, pitanje postaje znatno složenije kada su u pitanju drugi delovi tela.
Pravoslavni vernici danas obeležavaju Svete mučenice Agapiju, Hioniju i Irinu po starom i Svete apostole Jasona i Sosipatra po novom kalendaru. Katolici obeležavaju spomendan Svete Katarine Sijenske, dok Jevreji i muslimani nemaju univerzalno priznat veliki praznik.
