U strahu od nove državne podele i potrage za sigurnim osloncem, deo stanovnika dalmatinskog ostrva prešao je u pravoslavnu veru, što je pokrenulo niz reakcija, sukoba i dugotrajan proces koji će se završiti tek posle Drugog svetskog rata.
Nakon raspada Austro-Ugarske monarhije i nove političke preraspodele snaga na istočnoj obali Jadrana, deo stanovništva na ostrvu Vis suočio se sa neizvesnošću u pogledu budućeg državnog okvira. Posebno je bila izražena bojazan da bi ostrva mogla ući u sastav Italije. U tom kontekstu, među delom stanovništva javila se ideja da se politička i nacionalna sigurnost može pronaći u približavanju Kraljevini Srbiji, koja je izašla kao pobednik iz Velikog rata.
U takvoj atmosferi, jedan broj stanovnika Visa odlučuje da pređe u pravoslavlje. Prema dostupnim podacima, taj proces nije sprovođen pod pritiskom, već je bio rezultat lične i zajedničke odluke dela lokalnog stanovništva. Motivacija je bila pre svega politička i identitetska, a ne isključivo verska.
Ove promene izazvale su reakcije u delu tadašnje javnosti u Hrvatskoj, naročito u Zagrebu, gde su se pojavile kritike usmerene ka organizatorima i predvodnicima prelaska. Među njima se izdvajao Ivan Ruljančić, koji je osporavao takve ocene. Zabeleženo je njegovo objašnjenje da se „uvek dičio hrvatskim imenom, ali priznavao i čeznuo za braćom Srbima”. U nekim zapisima pojavljuje se i citat čija verodostojnost nije do kraja potvrđena, a koji glasi: „Nećemo jednom nogom stajati na Visu, a drugom u Rimu, prirodnije je jednom nogom na Visu, a drugom u Beogradu”.
Na Visu, koji je geografski najbliži italijanskoj obali, pravoslavlje je prihvatilo više stotina stanovnika. Pominje se podatak o oko 180 porodica koje su prešle u pravoslavlje, dok je Katolička crkva iznosila drugačije brojke i navodila 289 osoba.
Srpska pravoslavna parohija na Visu osnovana je 1. jula 1926. godine. Pošto u početku nije postojala crkvena zgrada, bogosluženja su obavljana u podrumu kuće Dragošević. Kasnije, 1931. godine, počela je izgradnja hrama, koji je osveštan 1933. godine. Projekat je radio arhitekta Momir Korunović, a crkva je pripadala srpsko-vizantijskom arhitektonskom stilu.
O događaju je izveštavala i "Politika", uz ocenu da on prevazilazi okvire verskog okupljanja i da „naši Primorci daju dokaz svoje nacionalne svesti i rodoljublja”. Crkvu je osveštao dalmatinski episkop Irinej Đorđević, uz prisustvo mostarskog episkopa i 37 pravoslavnih sveštenika. Za zaštitnike hrama proglašeni su Ćirilo i Metodije.
Već krajem tridesetih godina dolazi do pogoršanja položaja pravoslavne zajednice. Godine 1937. zabeležen je incident kada je delegacija Češke pravoslavne crkve pokušala posetu Visu, ali je lokalno stanovništvo sprečilo pristajanje broda. Nakon toga se položaj pravoslavaca dodatno pogoršava, a sa jačanjem političkih tenzija zajednica počinje da se smanjuje. Poslednja bogosluženja obavljena su 1941. godine.
Tokom Drugog svetskog rata, deo pravoslavnog stanovništva ostaje na ostrvu, a deo učestvuje u partizanskom pokretu. U Splitu je 1944. godine streljan prota Sergije Urukalo, uz navode o saradnji sa četničkim pokretom, što dodatno komplikuje odnose unutar zajednice.
Posle rata, pravoslavna infrastruktura na Visu ostaje bez sveštenika i organizovanog crkvenog života. Sinod Srpske pravoslavne crkve 1947. godine obavešten je o mogućnosti rušenja hrama i njegovog zamenjivanja spomenikom. Ivan Ruljančić je tada pokušavao da okupi preostale vernike i uputi žalbu državnom vrhu, pozivajući se i na porodice stradalih u Narodnooslobodilačkoj borbi.
Godine 1959. lokalne vlasti traže rušenje crkve, uz podatke o smanjenju broja pravoslavaca na ostrvu. Kao razlog se navodi da je deo stanovništva umro, deo se iselio, a deo promenio veroispovest. Uprkos protivljenju dela crkvene hijerarhije, proces rušenja nastavljen je nakon dogovora iz 1963. godine između opštinskih vlasti i crkvenih predstavnika.
Hram je porušen u jesen 1963. godine, a građevinski materijal je delimično prenet u Knin za obnovu tamošnje crkve. Na mestu bivšeg hrama kasnije je zasađen park, dok je u blizini podignut spomenik sa porukom „Tuđe nećemo – svoje ne damo”. Time je i formalno završen period organizovanog pravoslavnog života na Visu.
U manastiru Draganac u Kosovskom Pomoravlju, dvojica pripadnika američkog KFOR-a iz baze Bondsteel primila su svetu tajnu krštenja u bogosluženju koje je služeno na engleskom jeziku. Od Hertfordšira do Londona, niz bogosluženja i katehetskih susreta doveo je stotine ljudi različitog porekla do iste odluke - da postanu deo pravoslavne zajednice kroz krštenje i prvo učešće u liturgiji. U Buenos Ajresu kršteno deset odraslih i troje dece posle višemesečne pripreme, a praznično bogosluženje u obnovljenom hramu pretvorilo se u snažno svedočanstvo da vera ne poznaje granice jezika, porekla i kontinenta. Kurdkinja iz Danilovgrada primila pravoslavlje u manastiru Ždrebaoniku, u blizini Danilovgrada.
Wikipedia
Početak povlačenja zajednice i pritisci koji su usledili
Posleratni sporovi i odluka o sudbini hrama
Aktuelno iz SPC
22:04 | 12.04.2026
DVOJICA AMERIČKIH VOJNIKA NA KOSOVU I METOHIJI PREŠLI U PRAVOSLAVLJE: Krstio ih vladika Ilarion, vikar patrijarha srpskog Porfirija (VIDEO)
Duhovna riznica
16:19 | 13.04.2026
VIŠE OD 250 BRITANACA PREŠLO U PRAVOSLAVLJE: Masovna krštenja koja su iznenadila čak i sveštenstvo
Aktuelno iz SPC
10:09 | 17.04.2026
TRINAEST LATINOAMERIKANACA PREŠLO U PRAVOSLAVLJE U SRPSKOJ CRKVI: Vaskršnja radost u dalekoj Argentini
Aktuelno iz SPC
21:37 | 19.04.2026
DRŽAVLJANKA TURSKE PREŠLA U PRAVOSLAVLJE U SRPSKOM MANASTIRU: Durden juče na krštenju dobila ime Biserka, danas se prvi put pričestila
Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.
Jedan od najvećih crkvenih učitelja objasnio je kako se ova unutrašnja slabost ne zadržava samo na čoveku koji je nosi, već se širi i na njegove odnose.
Prekretnica u njegovom životu dogodila se kada je, po Božjem promislu, upoznao jednog starca.
Mnogi ga nose svakodnevno, ali retko ko zna šta Crkva zapravo uči o njegovom značenju.
Prema Svetom pismu, čovek nije samo telo, nego je i duša.
Iako se razlikuju po obredima, istoriji i teološkim učenjima, hrišćanstvo, islam i judaizam dele vrednosti koje vekovima oblikuju živote miliona ljudi: mir, milosrđe, porodicu, praštanje i brigu za bližnjeg.
Posle 15 godina postupka, Strazbur je utvrdio da je Turska prekršila prava klirika i osporio tumačenje Lozanskog sporazuma, što može uticati i na druge slučajeve u Istanbulu.
Kimberli Gilfojl, nekadašnja voditeljka i tužiteljka, primila je svetinju sa Atosa u gestu koji je u prvi plan stavio duhovnu simboliku, a ne protokol i funkciju.
Poslednji ispraćaj 12-godišnjeg sina protojereja Ostoje Kneževića i popadije Viktorije duboko potresa vernike i bližnje, ostavljajući porodicu u tišini, molitvi i najtežem iskušenju koje jedan dom može da doživi.
Porodica, sveštenstvo i verni narod oprostili su se od sina sveštenika Ostoje Kneževića, dok je mitropolit crnogorsko-primorski u besedi poručio da se bol nosi krstom Hristovim, a da se duša čistote sabira u večnom životu.
Na sahrani dvanaestogodišnjaka koji je tragično preminuo, mitropolit Dimitrije govorio o veri, večnom životu i susretu bez rastanka, dok su porodica i vernici u tišini slušali poruke utehe i nade.
U parohiji Svetog Jovana Bogoslova na Long Ajlendu, preobraćenici, među kojima je i jedno dete, ušli su u katekumenski put, dok protojerej Džonatan Ivanov poručuje da interesovanje za pravoslavlje u zajednici raste.
Redžinald Tremblej, reditelj dokumentarnih filmova iz SAD, od 2020. godine živi na Krimu, gde je nedavno prihvatio pravoslavlje i započeo novi život.
Posle dugog unutrašnjeg traganja i odluke koja je preokrenula njegov život, zamonašio se u Grčkoj i u manastirskom kompleksu Meteori primio čin đakona tokom svečane Liturgije, koja je privukla pažnju vernika i crkvene javnosti.
Sveštenik iz Krefelda svedoči o mladima koji napuštaju duhovnu neizvesnost i prihvataju veru sa jasnim pravilima, liturgijskim životom i nepromenjenim učenjem koje im donosi sigurnost i smisao.
Jedan od najvećih crkvenih učitelja objasnio je kako se ova unutrašnja slabost ne zadržava samo na čoveku koji je nosi, već se širi i na njegove odnose.
Mnogi ga nose svakodnevno, ali retko ko zna šta Crkva zapravo uči o njegovom značenju.
Prema Svetom pismu, čovek nije samo telo, nego je i duša.
Pravoslavno učenje podseća da nijedna nevolja koja nas zadesi nije lišena smisla i da Gospod, čak i kada ćuti, ne napušta čoveka.
U crkvi Uspenja Presvete Bogorodice jubilej je proslavljen kroz liturgiju, zvuke hilandarskih pojaca i sabranje koje je pokazalo duboku vezu ovog prostora sa svetogorskim nasleđem i živim predanjem Crkve.
Arhimandrit Jefrem poručio je da prisustvo Časnog Pojasa nije slučajno, govorio je o „milion poklonika“, zavetu kneza Lazara i duhovnoj vezi koja ostaje i posle odlaska svetinje u Vatoped.
Na Vračaru, pred odlazak Časnog pojasa Presvete Bogorodice, emotivni prizori i molitvena tišina obeležili su ispraćaj koji je, uz suze patrijarha i sabranost vernika, zatvorio 17 dana hodočašća kroz Hram Svetog Save.
Svetinja je u molitvenoj tišini ispraćena iz srpske prestonice ka manastiru Vatoped, u kojem se vekovima čuva.
Pravoslavno učenje podseća da nijedna nevolja koja nas zadesi nije lišena smisla i da Gospod, čak i kada ćuti, ne napušta čoveka.
U besedi za subotu 2. sedmice po Duhovima, sveti Nikolaj Ohridski i Žički kroz Jevanđelje i poslanicu apostola Jakova otkriva shvatanje u kojem ulje postaje sredstvo blagodati i mesto susreta ljudske nemoći i božanske pomoći.
Svakodnevni vodič kroz Petrovski post sa predlozima posnih obroka, molitvama i duhovnim poukama najvećih svetitelja pravoslavlja.
Dodaj Religija kao željeni izvor na Googlu
