U strahu od nove državne podele i potrage za sigurnim osloncem, deo stanovnika dalmatinskog ostrva prešao je u pravoslavnu veru, što je pokrenulo niz reakcija, sukoba i dugotrajan proces koji će se završiti tek posle Drugog svetskog rata.
Nakon raspada Austro-Ugarske monarhije i nove političke preraspodele snaga na istočnoj obali Jadrana, deo stanovništva na ostrvu Vis suočio se sa neizvesnošću u pogledu budućeg državnog okvira. Posebno je bila izražena bojazan da bi ostrva mogla ući u sastav Italije. U tom kontekstu, među delom stanovništva javila se ideja da se politička i nacionalna sigurnost može pronaći u približavanju Kraljevini Srbiji, koja je izašla kao pobednik iz Velikog rata.
U takvoj atmosferi, jedan broj stanovnika Visa odlučuje da pređe u pravoslavlje. Prema dostupnim podacima, taj proces nije sprovođen pod pritiskom, već je bio rezultat lične i zajedničke odluke dela lokalnog stanovništva. Motivacija je bila pre svega politička i identitetska, a ne isključivo verska.
Ove promene izazvale su reakcije u delu tadašnje javnosti u Hrvatskoj, naročito u Zagrebu, gde su se pojavile kritike usmerene ka organizatorima i predvodnicima prelaska. Među njima se izdvajao Ivan Ruljančić, koji je osporavao takve ocene. Zabeleženo je njegovo objašnjenje da se „uvek dičio hrvatskim imenom, ali priznavao i čeznuo za braćom Srbima”. U nekim zapisima pojavljuje se i citat čija verodostojnost nije do kraja potvrđena, a koji glasi: „Nećemo jednom nogom stajati na Visu, a drugom u Rimu, prirodnije je jednom nogom na Visu, a drugom u Beogradu”.
Na Visu, koji je geografski najbliži italijanskoj obali, pravoslavlje je prihvatilo više stotina stanovnika. Pominje se podatak o oko 180 porodica koje su prešle u pravoslavlje, dok je Katolička crkva iznosila drugačije brojke i navodila 289 osoba.
Srpska pravoslavna parohija na Visu osnovana je 1. jula 1926. godine. Pošto u početku nije postojala crkvena zgrada, bogosluženja su obavljana u podrumu kuće Dragošević. Kasnije, 1931. godine, počela je izgradnja hrama, koji je osveštan 1933. godine. Projekat je radio arhitekta Momir Korunović, a crkva je pripadala srpsko-vizantijskom arhitektonskom stilu.
O događaju je izveštavala i "Politika", uz ocenu da on prevazilazi okvire verskog okupljanja i da „naši Primorci daju dokaz svoje nacionalne svesti i rodoljublja”. Crkvu je osveštao dalmatinski episkop Irinej Đorđević, uz prisustvo mostarskog episkopa i 37 pravoslavnih sveštenika. Za zaštitnike hrama proglašeni su Ćirilo i Metodije.
Već krajem tridesetih godina dolazi do pogoršanja položaja pravoslavne zajednice. Godine 1937. zabeležen je incident kada je delegacija Češke pravoslavne crkve pokušala posetu Visu, ali je lokalno stanovništvo sprečilo pristajanje broda. Nakon toga se položaj pravoslavaca dodatno pogoršava, a sa jačanjem političkih tenzija zajednica počinje da se smanjuje. Poslednja bogosluženja obavljena su 1941. godine.
Tokom Drugog svetskog rata, deo pravoslavnog stanovništva ostaje na ostrvu, a deo učestvuje u partizanskom pokretu. U Splitu je 1944. godine streljan prota Sergije Urukalo, uz navode o saradnji sa četničkim pokretom, što dodatno komplikuje odnose unutar zajednice.
Posle rata, pravoslavna infrastruktura na Visu ostaje bez sveštenika i organizovanog crkvenog života. Sinod Srpske pravoslavne crkve 1947. godine obavešten je o mogućnosti rušenja hrama i njegovog zamenjivanja spomenikom. Ivan Ruljančić je tada pokušavao da okupi preostale vernike i uputi žalbu državnom vrhu, pozivajući se i na porodice stradalih u Narodnooslobodilačkoj borbi.
Godine 1959. lokalne vlasti traže rušenje crkve, uz podatke o smanjenju broja pravoslavaca na ostrvu. Kao razlog se navodi da je deo stanovništva umro, deo se iselio, a deo promenio veroispovest. Uprkos protivljenju dela crkvene hijerarhije, proces rušenja nastavljen je nakon dogovora iz 1963. godine između opštinskih vlasti i crkvenih predstavnika.
Hram je porušen u jesen 1963. godine, a građevinski materijal je delimično prenet u Knin za obnovu tamošnje crkve. Na mestu bivšeg hrama kasnije je zasađen park, dok je u blizini podignut spomenik sa porukom „Tuđe nećemo – svoje ne damo”. Time je i formalno završen period organizovanog pravoslavnog života na Visu.
U manastiru Draganac u Kosovskom Pomoravlju, dvojica pripadnika američkog KFOR-a iz baze Bondsteel primila su svetu tajnu krštenja u bogosluženju koje je služeno na engleskom jeziku. Od Hertfordšira do Londona, niz bogosluženja i katehetskih susreta doveo je stotine ljudi različitog porekla do iste odluke - da postanu deo pravoslavne zajednice kroz krštenje i prvo učešće u liturgiji. U Buenos Ajresu kršteno deset odraslih i troje dece posle višemesečne pripreme, a praznično bogosluženje u obnovljenom hramu pretvorilo se u snažno svedočanstvo da vera ne poznaje granice jezika, porekla i kontinenta. Kurdkinja iz Danilovgrada primila pravoslavlje u manastiru Ždrebaoniku, u blizini Danilovgrada.
Wikipedia
Početak povlačenja zajednice i pritisci koji su usledili
Posleratni sporovi i odluka o sudbini hrama
Aktuelno iz SPC
22:04 | 12.04.2026
DVOJICA AMERIČKIH VOJNIKA NA KOSOVU I METOHIJI PREŠLI U PRAVOSLAVLJE: Krstio ih vladika Ilarion, vikar patrijarha srpskog Porfirija (VIDEO)
Duhovna riznica
16:19 | 13.04.2026
VIŠE OD 250 BRITANACA PREŠLO U PRAVOSLAVLJE: Masovna krštenja koja su iznenadila čak i sveštenstvo
Aktuelno iz SPC
10:09 | 17.04.2026
TRINAEST LATINOAMERIKANACA PREŠLO U PRAVOSLAVLJE U SRPSKOJ CRKVI: Vaskršnja radost u dalekoj Argentini
Aktuelno iz SPC
21:37 | 19.04.2026
DRŽAVLJANKA TURSKE PREŠLA U PRAVOSLAVLJE U SRPSKOM MANASTIRU: Durden juče na krštenju dobila ime Biserka, danas se prvi put pričestila
Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.
U gradu u kojem pravoslavni život traje vekovima, svečani doček poglavara Srpske pravoslavne crkve bio je povod da se otvori i pitanje izgradnje novog bogoslužbenog prostora za sve brojniju zajednicu.
Jedni su podizali i obnavljali svetinje, drugi se odricali visokih položaja i birali samoću, a jedan je zbog vere završio na vešalima, ostavljajući iza sebe priče koje i danas pamti Crkva.
Susret vernika, sveštenstva i poglavara Srpske pravoslavne crkve uoči velikog jubileja Sabornog hrama u Ljubljani.
U poruci mitropolitu kijevskom i sve Ukrajine patrijarh je pozvao na molitvu za pokoj ubijenog monaha, isceljenje ranjenih i utehu svih koji stradaju u ratu.
Đaci osnovnih i srednjih škola sa svojim veroučiteljima okupiće se u zavetnom hramu na molitvi za mudrost, istrajnost i napredak u učenju.
Sa nežnom korom, žutom glazurom i bogatim filom od čokolade i oraha, ovaj provereni recept donosi ukus kolača koji je nekada krasio svečane trpeze.
Bog vidi i ono što mi ne možemo.
Na video-snimcima vidi se evakuacija monahinja, dok se u blizini svetinje vatrogasci bore sa vatrenom stihijom.
Jedan od najpoštovanijih svetitelja novijeg doba ostavio je duboku pouku o blagorodnosti kao najvišem obliku unutrašnje lepote duše.
Dom ima dubok duhovni značaj, jer se u njemu uči ljubavi, praštanju, strpljenju i požrtvovanosti.
Zajednica u ovom američkom gradu već decenijama okuplja vernike različitog porekla, a više od polovine njenih članova čine upravo oni koji su sami izabrali da prime pravoslavnu veru.
Prešao je hiljade kilometara kako bi primio Svetu Tajnu Krštenja, a novi život u veri započeo je pod imenom velikog srpskog svetitelja.
Tokom praznične Liturgije u hramu Svetog pravednog Josifa u Hjustonu primili su Svetu tajnu krštenja i miropomazanja, a njihov dolazak u Pravoslavnu crkvu bio je deo samog bogosluženja.
Otac Džon Brek, profesor i pisac, govorio je o svom traganju za smislom vere, susretu sa pravoslavnim predanjem i gubitku osećaja za molitvu, tišinu i Božiju tajnu u savremenom svetu.
Duša poseduje svojevrsni duhovni mehanizam upravljanja telom, a kao primer za to je fantomski bol, tvrdi otac Danil.
Duhovi zla u ljudski um unose misli koje podstiču strah, očajanje, mržnju, zavist, gordost i beznađe.
Poglavar Ruske pravoslavne crkve ukazao je da zavisnost nije vezana samo za alkohol, već da čovek može izgubiti slobodu i kada više ne uspeva da kontroliše vreme provedeno uz ekran, društvene mreže i elektronske igre.
Duhovnici stalno upozoravaju na opasnost nemarnog odnosa prema ispovesti i pričešću.
Duša poseduje svojevrsni duhovni mehanizam upravljanja telom, a kao primer za to je fantomski bol, tvrdi otac Danil.
Sveti oci nisu slučajno uzdržanje od hrane, kao i od alkohola, smatrali važnim delom duhovne borbe.
U srpskom narodu ovaj dan poznat je i kao jesenji Sveti Jovan i Jovan Glavosek.
Poverenje u Boga jedno je od najvažnijih uporišta u trenucima kada se ne vidi izlaz.
Duhovi zla u ljudski um unose misli koje podstiču strah, očajanje, mržnju, zavist, gordost i beznađe.
Duša poseduje svojevrsni duhovni mehanizam upravljanja telom, a kao primer za to je fantomski bol, tvrdi otac Danil.
Krompir, brašno i jaja dovoljni su za osnovu ovog starinskog specijaliteta, koji se kuva poput knedli, a zatim oblaže prženim prezlama ili začinjava alevom paprikom.
Dodaj Religija kao željeni izvor na Googlu
