Arheolozi potvrđuju da svetinja nije benediktinski samostan, već prostor sa antičkim korenima i tajanstvenim grobovima koji vekovima čuvaju duhovnu snagu Hercegovine.
Petropavlov manastir kod Trebinja, jedno od najvažnijih duhovnih središta Hercegovine, ovoga leta otkrio je tajne koje prepisuju istoriju ovog svetog mesta. Dosadašnja uverenja o benediktinskom poreklu manastira pala su pred rezultatima najnovijih arheoloških istraživanja koja je predvodio Muzej Hercegovine iz Trebinja, u saradnji sa Istorijskim institutom iz Beograda.
– Ranije se smatralo da je u ovom prostoru postojao benediktinski samostan, ali nalazi potvrđuju da kompleks potiče iz antičkog, odnosno ranovizantijskog perioda – objašnjava arheolog na projektu dr Dejan Bulić,prenosi sputnikportal.rs.
Prethodna istraživanja iz 1968. godine, kada je arheolog Marko Popović proglasio kompleks benediktinskim, bila su zasnovana na svega nekoliko nalaza keramike i na olako povezanoj arhivskoj građi. Popović je u pisanim izvorima našao pomen samostana „Sankti Petre di kampo“ – Svetog Petra u polju – i nekritički prihvatio teoriju da se objekat nalazio baš na ovom mestu.
Danas manastirski kompleks čine dve crkve: veliki hram Svetog Petra iz 1906. godine i manja crkva Svetog Pavla iz 2007. godine. Ipak, pod temeljem velike crkve krije se istorija stara više od pet vekova. Arheološka istraživanja pokazala su da je originalna crkva – bazilika sa krstionicom – nastala još u 5. ili 6. veku.
– Pronašli smo novčić Valentinijana II sa kraja 4. veka, što nam daje okvir za datovanje kompleksa. Građevina je dugo bila u ruševinama, a tokom srednjeg veka prostor je postao groblje, što je narod poštovao vekovima – objašnjava Bulić.
Iskopavanja su otkrila 20 grobova pod stećcima, uz retke grobne priloge – akču iz 1512. godine, dugme sa nošnje i udicu. Jedna kamena ploča sa natpisom iz 12. veka, na kojoj tri sina podižu spomenik majci, ugrađena je u proskomidiju crkve i sada je vidljiva vernicima.
– Ovo potvrđuje kontinuitet sahranjivanja i pokazuje da su ljudi vekovima znali da je ovo sveto mesto – dodaje Bulić.
Antiči sloj, nastao pre podizanja bazilike, otkriva još starije prisustvo hrišćanske zajednice. U ovom sloju pronađeni su stotine fragmenata krovnih pokrivki, tegula i antičke opeke. Nalazi su apsolutno pouzdani, jer sloj nije bio mešan sa ostalim periodima. Ovo otkriće baca novo svetlo na rani razvoj hrišćanstva u ovom delu Hercegovine.
Otkrivene krstionice sugerišu da je manastir u ranovizantijskom periodu mogao biti episkopsko sedište. Nažalost, zapadni deo kompleksa, gde bi moglo biti sedište episkopa, pokriven je savremenim grobljem i nije moguće istraživati.
Još jedna neobičnost: hram Svetog Petra odstupa 39 stepeni od klasične istok–zapad orijentacije.
– Moramo proveriti sa astronomima da li se ovakav azimut podudara sa nekim crkvenim praznikom ili je simbolično odabran prema nekom objektu – objašnjava Bulić.
Takva devijacija otvara teorije o kriptohrišćanstvu iz 3. veka, što podseća na nalaze sa obližnjeg rimskog lokaliteta Panik, danas potopljenog u Bilećkom jezeru.
Novo otkriće u Petropavlovom manastiru ne menja samo dataciju i poreklo ovog svetog mesta – ono otvara pitanja o ranom hrišćanskom životu u Hercegovini, kontinuitetu vere i duhovnoj snazi koja je održala svetinju kroz vekove. Svaki sloj zemlje, svaki pronađeni predmet priča priču o ljudima koji su vekovima poštovali ovo sveto tlo i verovali u njegovu moć.
Arheološka istraživanja u crkvi Svetog Petra i dalje traju pod rukovodstvom Ivane Grujić, direktorke Muzeja Hercegovine, uz podršku dr Dejana Radičevića sa Filozofskog fakulteta u Beogradu. Sveti Petar i Pavle u Trebinju sada više nisu samo hramovi – oni su živi spomenici istorije i duhovnosti, čiji slojevi i misterije tek čekaju da budu potpuno otkriveni.
Između doslovnog čitanja Jevanđelja i crkvenog predanja otvara se pitanje koje izaziva rasprave među vernicima – sveštenik Matijas Froze daje odgovor koji menja ugao posmatranja. Skončao je u sto petoj godini života, ostavivši iza sebe čitavu vojsku učenika. U razgovoru sa apostolskim nuncijem Luiđijem Bjankom u Beogradu, poglavar SPC govorio je o pritiscima, zabranama i pokušajima da se izbriše duhovni i istorijski identitet Srba na Kosovu i Metohiji. Razlika između osude i brige za bližnjeg je u motivu. U Jevanđelju, Hristos ne obećava lak život, ali obećava da neće ostaviti one koji idu putem krsta. Hleb blagoslova, molitve i tišine po receptu jednog od najstarijih kuvara na Atosu. Ovi brzi kolači sa keksom, pistaćima i brusnicama donose raskošni slatki užitak za slavsku trpezu, spremni za posluženje za manje od sat vremena. Pripremite ove nežne kolačiće po receptu koji se čuva generacijama i otkrijte kako svaki zalogaj može da probudi sećanja, poveže porodicu i upotpuni praznično slavlje. Recept iz "Srbskog kuvara" donosi miris cimeta, posne delicije i vekovnu tradiciju pravoslavnih kuhinja pravo na vaš sto. Starinski recept, korak-po-korak, za elegantno dekorisane rolate koji spajaju tradiciju i savremeni ukus, idealni za svaku krsnu slavu.
Wikimedia/Branka Mumalo
Manastir sa korenom u ranovizantijskoj epohi
Wikimedia/Slavenko Vukasović
Groblje na temeljima svetosti
Episkopsko sedište i neobična orijentacija
Wikimedia/Bojana Wiki PG
Manastirska misterija nad misterijama
Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.
Duhovna riznica
22:19
ZAŠTO PRAVOSLAVCI SVEŠTENIKE ZOVU "OČE" KADA ISUS U JEVANĐELJU TO ZABRANJUJE: Protojerej Matijas Froze objašnjava jednu od najčešćih nedoumica vernika
Duhovna riznica
18:30
BIO JE SAVETNIK I NASTAVNIK NAJUČENIJIH LJUDI SVOGA VREMENA: Sutra slavimo Prepodobnog Antonija Velikog!
Aktuelno iz SPC
17:10
PATRIJARH OTVORIO BOLNA PITANJA: Važan susret u Patrijaršijskom dvoru sa izaslanikom Vatikana
Duhovna riznica
15:57
KAD JE UKAZIVANJE NA TUĐE GREŠKE GREH, A KAD MILOST: Sveštenik napravio jasno razgraničenje i objasnio kad ne treba ćutati
Duhovna riznica
14:00
OVI LJUDI SU NALIK GOSPODU I UŽIVAJU NJEGOVU POSEBNU NAKLONOST: Arhimandrit Kiril kaže da to nije slučajno
Posni recepti
13:59 | 03.01.2026
OVAKO SE PRAVI BOŽIĆNA POGAČA NA SVETOJ GORI: Recept starca Gavrila, glavnog svetogorskog kuvara
Mrsni recepti
12:19 | 04.11.2025
NAJBRŽI SITNI KOLAČI KOJI MAME POGLEDE I POHVALE: Poslastica savršenog ukusa za slavsku trpezu
Mrsni recepti
12:43 | 01.11.2025
KOLAČI KOJI PRVI NESTANU SA SLAVSKOG STOLA: Starinski recept za breskvice donosi miris detinjstva, toplinu doma i radost zajedništva
Posni recepti
12:19 | 18.01.2026
MANASTIRSKA POSLASTICA KOJU MORATE PROBATI: Pita od oraha po receptu jeromonaha Jeroteja iz 19. veka
Mrsni recepti
11:41 | 26.10.2025
TRI UKUSNA SLANA ROLATA ZA SAVRŠENU SLAVSKU TRPEZU: Predjelo obojeno u nijanse koje simbolizuju radost, mir i zajedništvo
U manastiru Mrkonjići, samo nekoliko metara od ulaza u hram, stoji košćela stara više od četiri veka - mesto gde se susreću vera, predanje i čudo prirode.
Od prenosa posmrtnih ostataka pesnika iz Amerike do današnje uloge hrama na Crkvini kao duhovnog i kulturnog središta – priča o svetinji koja je postala znak prepoznavanja Trebinja.
Natpisi "4. korpus" i "1981", ispisani na zidu uz sedište Eparhije zahumsko-hercegovačke i primorske, Generalni konzulat Srbije i kulturne institucije, izazvali su talas zabrinutosti i pozive da se počinioci što pre pronađu.
Verni narod iz svih krajeva svedočio je istorijskom sabranju u Trebinju, kada su mošti Svete Ane unešene u Sabornu crkvu na Preobraženje Gospodnje.
Selo Divejevo u Nižegorodskoj oblasti i manastir prepodobnog Serafima Sarovskog čuva priče o Svetoj kanavki, duhovnoj stazi za koju vernici veruju da je zaštićena od zla.
U Ovčarsko-kablarskoj klisuri, kraj Zapadne Morave, postoji svetinja u kojoj se istorija, predanje i sudbine vladarskih porodica prepliću oko jednog svetog drveta i jedne neugasle svetlosti koja svedoči o veri jačoj od vremena.
Crkva Hristovog Rođenja jedna je najstarijih sačuvanih hrišćanskih crkava na svetu, podignuta u 4. veku, u vreme cara Konstantina.
Na uzvišenju kod Novog Pazara nalazi se drevni hram čiji slojeviti zidovi, jedinstvena osnova i živopis pamte odricanje vladara, rađanje monaštva i kontinuitet vere duži od jednog milenijuma.
Episkop istočnoamerički uzneo je snažnu molitvu za zaštitu nerođene dece, a prisutni, od članova Kongresa do vernika, priznaju da su njegove reči ostavile snažan trag.
Zavetni hram na Vračaru večeras je centar molitve i svetlosti, gde se kroz ikone, sveće i melodije proživljava Hristov prvi susret sa Zakonom, duhovno obrezanje srca i početak nove godine po julijanskom kalendaru – događaji koji ne ostavljaju nikog ravnodušnim.
Poglavar Srpske pravoslavne crkve poslao snažnu božićnu poruku o miru, srcu koje treba da se promeni i veri koja ne počinje od spoljašnje veličine, već iznutra.
Crkva Hristovog Rođenja jedna je najstarijih sačuvanih hrišćanskih crkava na svetu, podignuta u 4. veku, u vreme cara Konstantina.
Dok su zvona pozivala na prazničnu radost, nevidljiva ruka je pokušala da preseče vezu između Crkve i vernog naroda: organizovana akcija na mreži otvorila je pitanje ko bira upravo svetinje kao metu i zašto.
Malo je onih koji znaju kako su lanci iz jerusalimske i rimske tamnice postali jedna od najpoštovanijih hrišćanskih relikvija i zašto se upravo u njima prepoznaje poruka da prava sloboda ne zavisi od zidova ni od ključeva.
Pečeni krompir sa sirom koji spaja porodicu - recept za starinsko jelo koje su bake pripremale u danima kada Crkva ne propisuje post, idealno za brze i zasitne ručkove kod kuće.
