Arheolozi potvrđuju da svetinja nije benediktinski samostan, već prostor sa antičkim korenima i tajanstvenim grobovima koji vekovima čuvaju duhovnu snagu Hercegovine.
Petropavlov manastir kod Trebinja, jedno od najvažnijih duhovnih središta Hercegovine, ovoga leta otkrio je tajne koje prepisuju istoriju ovog svetog mesta. Dosadašnja uverenja o benediktinskom poreklu manastira pala su pred rezultatima najnovijih arheoloških istraživanja koja je predvodio Muzej Hercegovine iz Trebinja, u saradnji sa Istorijskim institutom iz Beograda.
– Ranije se smatralo da je u ovom prostoru postojao benediktinski samostan, ali nalazi potvrđuju da kompleks potiče iz antičkog, odnosno ranovizantijskog perioda – objašnjava arheolog na projektu dr Dejan Bulić,prenosi sputnikportal.rs.
Wikimedia/Branka Mumalo
Manastir Svetih Petra i Pavla kod Trebinja
Prethodna istraživanja iz 1968. godine, kada je arheolog Marko Popović proglasio kompleks benediktinskim, bila su zasnovana na svega nekoliko nalaza keramike i na olako povezanoj arhivskoj građi. Popović je u pisanim izvorima našao pomen samostana „Sankti Petre di kampo“ – Svetog Petra u polju – i nekritički prihvatio teoriju da se objekat nalazio baš na ovom mestu.
Manastir sa korenom u ranovizantijskoj epohi
Danas manastirski kompleks čine dve crkve: veliki hram Svetog Petra iz 1906. godine i manja crkva Svetog Pavla iz 2007. godine. Ipak, pod temeljem velike crkve krije se istorija stara više od pet vekova. Arheološka istraživanja pokazala su da je originalna crkva – bazilika sa krstionicom – nastala još u 5. ili 6. veku.
– Pronašli smo novčić Valentinijana II sa kraja 4. veka, što nam daje okvir za datovanje kompleksa. Građevina je dugo bila u ruševinama, a tokom srednjeg veka prostor je postao groblje, što je narod poštovao vekovima – objašnjava Bulić.
Wikimedia/Slavenko Vukasović
Crkva Svetog Petra u Petropavlovskom manastiru kod Trebinja
Groblje na temeljima svetosti
Iskopavanja su otkrila 20 grobova pod stećcima, uz retke grobne priloge – akču iz 1512. godine, dugme sa nošnje i udicu. Jedna kamena ploča sa natpisom iz 12. veka, na kojoj tri sina podižu spomenik majci, ugrađena je u proskomidiju crkve i sada je vidljiva vernicima.
– Ovo potvrđuje kontinuitet sahranjivanja i pokazuje da su ljudi vekovima znali da je ovo sveto mesto – dodaje Bulić.
Antiči sloj, nastao pre podizanja bazilike, otkriva još starije prisustvo hrišćanske zajednice. U ovom sloju pronađeni su stotine fragmenata krovnih pokrivki, tegula i antičke opeke. Nalazi su apsolutno pouzdani, jer sloj nije bio mešan sa ostalim periodima. Ovo otkriće baca novo svetlo na rani razvoj hrišćanstva u ovom delu Hercegovine.
Episkopsko sedište i neobična orijentacija
Otkrivene krstionice sugerišu da je manastir u ranovizantijskom periodu mogao biti episkopsko sedište. Nažalost, zapadni deo kompleksa, gde bi moglo biti sedište episkopa, pokriven je savremenim grobljem i nije moguće istraživati.
Još jedna neobičnost: hram Svetog Petra odstupa 39 stepeni od klasične istok–zapad orijentacije.
– Moramo proveriti sa astronomima da li se ovakav azimut podudara sa nekim crkvenim praznikom ili je simbolično odabran prema nekom objektu – objašnjava Bulić.
Takva devijacija otvara teorije o kriptohrišćanstvu iz 3. veka, što podseća na nalaze sa obližnjeg rimskog lokaliteta Panik, danas potopljenog u Bilećkom jezeru.
Wikimedia/Bojana Wiki PG
Crkva Svetog Petra u Petropavlovskom manastiru kod Trebinja
Manastirska misterija nad misterijama
Novo otkriće u Petropavlovom manastiru ne menja samo dataciju i poreklo ovog svetog mesta – ono otvara pitanja o ranom hrišćanskom životu u Hercegovini, kontinuitetu vere i duhovnoj snazi koja je održala svetinju kroz vekove. Svaki sloj zemlje, svaki pronađeni predmet priča priču o ljudima koji su vekovima poštovali ovo sveto tlo i verovali u njegovu moć.
Arheološka istraživanja u crkvi Svetog Petra i dalje traju pod rukovodstvom Ivane Grujić, direktorke Muzeja Hercegovine, uz podršku dr Dejana Radičevića sa Filozofskog fakulteta u Beogradu. Sveti Petar i Pavle u Trebinju sada više nisu samo hramovi – oni su živi spomenici istorije i duhovnosti, čiji slojevi i misterije tek čekaju da budu potpuno otkriveni.
Fotografije građanske ceremonije sklapanja istopolnog partnerstva ispred pravoslavne svetinje otvorila je pitanja o statusu manastira, njegovoj komercijalnoj upotrebi i odnosu verske tradicije i turističkog biznisa na Kipru.
Bakina sveska otkriva recept koji se priprema za manje od sat vremena, savršen za nedeljna okupljanja i neočekivane goste koji dolaze baš kada kuća najlepše miriše.
Poslednji ispraćaj 12-godišnjeg sina protojereja Ostoje Kneževića i popadije Viktorije duboko potresa vernike i bližnje, ostavljajući porodicu u tišini, molitvi i najtežem iskušenju koje jedan dom može da doživi.
Dok su meštani tugovali za preminulim komšijom, zvuk pucnjave prekinuo je molitvu i odneo život protojereju Sergeju Kljahinu, ostavljajući šest ranjenih i duboku tugu među vernicima.
Tri zlatne medalje sa prestižnog takmičenja u Njujorku potvrdile su vrhunski kvalitet tvrdoškog ulja, a analize pokazuju i zašto – sa više od 400 polifenola ono prevazilazi standarde ekstra devičanskog ulja i dobija i lekovita svojstva.
U manastiru Mrkonjići, samo nekoliko metara od ulaza u hram, stoji košćela stara više od četiri veka - mesto gde se susreću vera, predanje i čudo prirode.
Od prenosa posmrtnih ostataka pesnika iz Amerike do današnje uloge hrama na Crkvini kao duhovnog i kulturnog središta – priča o svetinji koja je postala znak prepoznavanja Trebinja.
Bez struje i ikakvih oznaka, crkva-brvnara kod Duba vekovima krije ruske ikone, ratne tajne i neobično predanje o sili koja ju je sklonila od očiju ljudi, a do nje se ne dolazi slučajno.
Dok jedni u njemu vide simbol zajedništva, drugi postavljaju pitanja o njegovom mestu u prostoru grada i značenju koje nosi u širem društvenom kontekstu.
U Sabornom hramu Hristovog Vaskrsenja služena zaupokojena liturgija za Jovana Kneževića, uz prisustvo mitropolita Joanikija i brojnih vernika; emotivni oproštaj nastavljen molitvom i ispraćajem ka manastiru Kosijerevo.
Eparhija zagrebačko-ljubljanska ne ostavlja prostor za relativizaciju – traži odgovornost, upozorava na posledice i ukazuje da je pogođeno nešto mnogo dublje od same svetinje
Dobrun kod Višegrada krije priču o monasima, carevima, razaranjima i obnovama koje prkose vremenu, mesto gde se slojevi istorije ne čitaju, nego osećaju pod nogama i u tišini zidova.
U besedi za nedelju treće sedmice po Vaskrsu, Sveti Nikolaj Ohridski i Žički govori o Mojseju, Muhamedu i prirodi kao osloncima koje mnogi prihvataju, ali ih stavlja pred potpuno drugačiji sud.
Pravoslavni vernici danas obeležavaju Prepodobnog Teodora Trihinu po starom i Svete mučenike Timotija i Mavru po novom kalendaru. Katolici obeležavaju Praznik Svetog Filipa i Jakova, dok Jevreji i muslimani nemaju univerzalno priznat veliki praznik.
Od Biblije i Talmuda do kabale i hrišćanske tradicije, izvori nude različita tumačenja: od Božijeg sluge i nebeskog protivnika do simbola unutrašnjeg nagona i sile tame koja oblikuje razumevanje dobra i zla.
