Kako je nastala pometnja oko kalendara, šta je dogma o Vaskrsu i zbog čega vreme merimo netačno – u svom autorskom tekstu koji prenosimo u celosti objašnjava sveštenik Stevan Stefanović ističući da veru ne smemo da merimo pogrešno.
Naša Crkva u liturgijskom smislu koristi takozvani stari, odnosno julijanski kalendar. Ta disharmonija između zvaničnog kalendara koji koristi naša, ali i većina ostalih država, i onog koji u bogosluženju koristi Crkva, nama, običnim vernicima, često nameće osećaj da nismo „od ovoga sveta“ i da je ono u šta verujemo nešto bitno drugačije od onoga što nam se svakodnevno nameće.
“Tako se u narodu odomaćio naziv „srpska Nova godina“, iako Novu godinu po ovom kalendaru ne slavi samo Srpska Crkva, već i Ruska, Gruzijska i Jerusalimska patrijaršija, kao i Sveta Gora. Dakle, od devet pravoslavnih patrijaršija, četiri koriste ovaj kalendar. Ona, prema tome, nije „srpska“.
Sa druge strane, Carigradska patrijaršija, Aleksandrijska, Antiohijska, Rumunska i Bugarska patrijaršija, kao i Atinska i Kiparska arhiepiskopija, ne koriste „katolički“ kalendar, već novi, reformisani kalendar, čiju je reformu izvršio jedan od naših najvećih naučnika — Milutin Milanković”, ističe na početku sveštenik Stevan Stefanović, prenosi portal cudo.rs.
“Ove Crkve nisu samoinicijativno uvele „novi“ kalendar, već su ga zajedno, saborski, saborskom odlukom na saboru u Carigradu 1923. godine prihvatile. Na tom saboru je, uz Milutina Milankovića, učestvovao i Gavrilo Dožić, tadašnji mitropolit crnogorsko-primorski, a kasnije patrijarh, naslednik patrijarha Dimitrija.
Kasnije, iste godine, Srpska pravoslavna crkva, iako je u Carigradu prihvatila Milankovićev kalendar, donosi odluku da se na reformisani kalendar ne prelazi „do daljeg“.
Ova odluka je na snazi i danas. Dakle, „srpska Nova godina“ nije ni srpska, a nije ni pravoslavna. Za nas pravoslavne, crkvena Nova godina počinje u septembru.
Prvog januara po starom, julijanskom kalendaru, a 14. januara po novom, gregorijanskom, naša sveta Crkva slavi praznik Obrezanja Gospodnjeg i Svetog Vasilija Velikog, jednog od najznačajnijih teologa Crkve, s pravom nazvanog Velikim. Budući da je po julijanskom kalendaru tada prvi januar, ne možemo se oteti utisku da je to „naša“ Nova godina.
YT/Marija Ruzic
Kada zapravo počinje crkvena godina
Crkvena Nova godina, kao što sam već napisao, počinje u septembru. Kalendarski krug praznika u bogoslužbenim knjigama počinje od septembra, na način na koji su novu godinu računali Vizantinci, odnosno kako se ona računala u Istočnom rimskom (romejskom) carstvu. Prvi januar po julijanskom kalendaru nema veze ni sa pravoslavnom, ni sa crkvenom Novom godinom, ni sa „srpskom“. Najispravnije je reći: Nova godina po julijanskom kalendaru.
Zašto su svi kalendari zapravo netačni
Sve mere koje koristimo u računanju vremena odraz su kosmičkih pojava. Godina je period u kome se Zemlja okrene oko Sunca i traje 365 dana i šest sati. Dan je period od 24 sata u kome se Zemlja okrene oko svoje ose. Mesečev ciklus traje nešto preko 28 dana, tačnije 28,4 dana.
Kada je reč o godini, primećujemo da imamo šest sati „viška“, odnosno četvrtinu dana. Zato je donesena odluka da se svake četvrte godine doda još jedan dan u kalendarsku godinu i tako nadomesti taj višak. Te godine nazivamo prestupnim godinama.
Kada dođe prestupna godina, i taj dan koji dodajemo - 29. februar - treba da znamo da je reč o dogovoru, a ne o „stvarnom“ danu. Prestupna godina nije duža od obične: svaka godina traje 365 dana i šest sati, tačnije 365,2422 dana, mada ni ova preciznost nije sasvim konačna, jer ćete u literaturi pronaći različite vrednosti trajanja ekliptike - od 365,256363 do čak 365,4 dana.
I još nešto: dan koji dodajemo mogao je biti bilo koji dan u godini, ne nužno 29. februar.
Shutterstock
Hram Svetog Save
Otkud baš 29. februar
Zašto baš februar? Naime, Oktavijan Avgust, rimski car, nije želeo da mesec posvećen njemu traje kraće od jula, meseca posvećenog Juliju Cezaru. Tako su dva susedna meseca dobila jednak broj dana — po 31.
Mi kao čovečanstvo još uvek ne znamo tačno koliko traje jedna godina, niti, u krajnjoj liniji, koji je „tačan“ dan. Međutim, da bismo mogli da funkcionišemo, pod prividom reda i zakonitosti, koristimo potpuno netačan sunčani kalendar.
Zato je svaka rasprava u crkvenim krugovima o starom ili novom kalendaru u suštini besmislena, jer su i jedan i drugi - netačni.
Kako Crkva računa praznike
Osim sunčanog kalendara, postoji i mesečev kalendar. Mnogi stari narodi, a gotovo svi na Bliskom istoku, među njima i starozavetni Jevreji, koristili su mesečev kalendar. Reč je o ciklusu Meseca, po kome je i mesec kao vremenska mera dobio ime.
Danas jedan deo praznika u crkvenom kalendaru računamo po sunčanom kalendaru — to su takozvani nepokretni praznici - dok drugi deo praznika slavimo na osnovu mesečevog kalendara — to su takozvani pokretni praznici.
Čim je Crkva počela da se sabira i da donosi važne odluke o svom funkcionisanju, pojavila se potreba da se reši i pitanje kalendara. Tako je na Prvom vaseljenskom saboru u Nikeji, početkom IV veka, uz prisustvo gotovo svih episkopa i samog romejskog cara, donesena odluka o praznovanju Vaskrsa — takozvana pashalija.
Pashalija, osim datuma praznovanja Vaskrsa, podrazumeva i određivanje datuma svih praznika vezanih za Vaskrs: Cveti, Lazareve subote, Velikog četvrtka, Velikog petka, Spasovdana, Svete Trojice…
Na ovom velikom crkvenom saboru donesena je odluka da se Vaskrs slavi prateći mesečev, a ne sunčev kalendar. Tako Vaskrs pada u nedelju posle prolećne ravnodnevnice jevrejskog meseca Nisana.
Mi danas imamo običaj da kažemo da se praznovanje Vaskrsa pomera i da je Vaskrs pokretan praznik - a to, naravno, nije tačno.
Vaskrs je svake godine u isto vreme po mesečevom kalendaru (kalendaru mesečevih mena), dok se njegovo pomeranje u odnosu na sunčev kalendar, koji je netačan, zapravo dešava pod uticajem civilnog računanja vremena.
Dok Božić ili Bogojavljanje možemo slaviti bilo kad, potpuno je nevažno jer se ti praznici nisu dogodili u vreme kada ih mi slavimo. Proslavljanje Vaskrsa, međutim, postalo je deo Crkvenog učenja i za hrišćane predstavlja veoma važan trenutak.
Tanjug /Sava Radovanović
Hram Svetog Save
Vaskrs kao dogma
Zašto je to tako? Zato što je datum praznovanja Vaskrsa postao ono što u Crkvi nazivamo dogma. Dogma nije mrtvo slovo na papiru koje poštujemo bez razmišljanja, već večna i nepromenljiva otkrivena istina.
Dogma prožima sve pore Crkve: od patrijarha i episkopa do najobičnijeg vernika. Ona je toliko snažna da Crkva svaku svoju dogmu empirijski podržava i iskustveno oseća, čime je i dokazuje.
Kada bismo menjali neku od dogmi, sam život Crkve bio bi ugrožen, i umesto da ostane eshatološka zajednica - zajednica čiji je identitet u Carstvu Božjem i čiji je zadatak spasavanje ljudi od smrti — Crkva bi postala zajednica koja ne uspeva da spase ljude od smrti, kao što se desilo u jeretičkim zajednicama.
Iskustveni dokaz Vaskrsa
Datum proslavljanja Vaskrsa toliko je istinit da o njemu nema razgovora - on je istinska dogma.
Na koji način iskustveno možemo dokazati da je Vaskrs baš tada kada ga slavimo? Ako ostavimo po strani pijetistička tumačenja, apostol Pavle nas podseća da čak i onaj koji ne poznaje otkriven božanski zakon ima zakon u svom srcu koji može da sledi.
Svako od nas u srcu oseća da je taj dan, dan Vaskrsa, nešto posebno - ishodišna tačka našeg života i cilj naše vere. Pored osećaja, koji nisu dokazivi, postoji i blagodatni oganj. Svake godine, u Jerusalimu, na Hristovom grobu uoči Vaskrsa, spušta se oganj sa neba.
Shutterstock/STEKLO/All for you friend, Printscreen/milutinmilankovic.rs/
Milutin Milanković
Blagodatni oganj kroz istoriju
Mnoge bezbožne vlasti su tokom crkvene istorije pokušavale da zaustave silazak blagodatnog ognja, ali nisu uspevale. Oganj se svaki put spuštao baš tada, u dan koji su sveti oci Prvog vaseljenskog sabora odredili za datum praznovanja Vaskrsa, očigledno po Božijem nadahnuću.
Zahvaljujući pometnji oko kalendara, velika većina vernika smatra da mi zapravo slavimo Božić 7. januara — što nije tačno. Srpska pravoslavna crkva se drži julijanskog kalendara i slavi Božić 25. decembra po starom kalendaru. Svakom ko ne veruje, savetujem da pogleda crkveni kalendar u izdanju Srpske patrijaršije i uveri se da pored Božića stoji datum 25. decembar, jer podsećam: Nova godina je 1. januara, a ne 14. Tom logikom, i Božić je pre Nove godine.
Pometnja oko kalendara i "srpske" Nove godine
Dobar primer je i Sveti Nikola. Naša sveta Crkva slavi Svetog Nikolaja, Mirilikijskog Čudotvorca, 6. decembra. Međutim, mnogi vernici veruju da je to 19. decembar.
Još veću pometnju unose instant vernici, koji u Crkvu ne dolaze, sa znanjem stečenim na društvenim mrežama i pseudo-naučnim tvrdnjama, koje na neverovatan način bivaju prihvaćene čak i među obrazovanim ljudima.
Reč je ponovo o „srpskoj“ Novoj godini. Internetom kruže čestitke o srećnoj Novoj srpskoj 7531. godini, uz tvrdnju da je ovaj najstariji srpski kalendar NASA potvrdila kao najtačniji.
Najpre, reč je o vizantijskom načinu računanja vremena. U hrišćanskom romejskom carstvu godine su se brojale od „stvaranja sveta“, odnosno datuma za koji se smatralo da je svet stvoren. Ovo nije biblijsko stanovište. U Bibliji nema hronologije koja precizno određuje kada je svet stvoren. Biblijski pisci koristili su brojanje godina pojedinih vladara, što je bio običaj starog veka.
YT/Marija Ruzic
Sveštenik Stevan Stefanović
Vizantijsko računanje vremena i njegov značaj
U Bibliji se može pročitati da je Hristos rođen u vreme vlasti cara Iroda, što potvrđuju Matej i Luka.
U srednjem veku vreme se brojalo od stvaranja sveta. Na primer, Zakonik cara Dušana napisan je 6857, a na smederevskoj tvrđavi stoji da je despot Đurađ sagradio tvrđavu u leto 6938. Smatralo se pogrešnim da je svet stvoren 5508. godine pre Hrista.
Na taj način dolazimo do godina po našem sistemu: dodavanjem 5508 na 2023. dolazimo do „pravih“ godina od rođenja Hrista do danas. Ovo je vizantijski, a ne srpski kalendar i bio je prisutan svuda gde je Istočno romejsko carstvo imalo kulturni, verski i civilizacijski uticaj.
Naravno, ovo nije kraj začkoljicama. Nova godina je, i za Vizantince i za nas u Crkvi, počinjala u septembru, a ne u januaru. Tako je Nova 7530. godina počela u septembru, a ne u januaru.
Kalendar, ma kakav da je, ne treba da nas deli, već da nas ujedini i približi Hristu i Crkvi. Trebalo bi da bude sredstvo koje koristimo i koje olakšava funkcionisanje - poput sata na ruci.
Od smrti nas neće spasiti pridržavanje starog načina računanja vremena, već vaskrsli Bog, Sin Božiji, Isus Hristos. Sve ostalo je promenljivo i manje važno, zaključuje otac Stevan uz tradicionalni pozdrav: „Mir Božji, Hristos se rodi!“
Sveštenik Darko B. Jelić bez uvijanja govori o lažnoj tradiciji, crkvenim portama pretvorenim u vašarište i o tome kako smo zamenili liturgiju bukom, a smisao navikom – i zašto nas to već decenijama drži na istom mestu.
Zašto Mali Božić nije isto što i pravoslavna Nova godina, šta znače badnjaci, koji se ponovo pale, kako je Hristos dobio ime i zbog čega je Crkva još u prvom veku donela odluku koja je zauvek promenila život hrišćana, otkriva jerej Slavko Lalović.
Dok građani jedva čekaju 1. januar, crkva čuva liturgijsku i „staru“ Novu godinu, a posebni molebani i običaji pokazuju kako se vere i porodične tradicije prepliću u svakodnevnom životu vernika.
Zavetni hram na Vračaru večeras je centar molitve i svetlosti, gde se kroz ikone, sveće i melodije proživljava Hristov prvi susret sa Zakonom, duhovno obrezanje srca i početak nove godine po julijanskom kalendaru – događaji koji ne ostavljaju nikog ravnodušnim.
Dok se u mnogim državama darovi vezuju za Božić i Novu godinu, u Grčkoj i na Kipru sve se povezuje s jednim svetiteljem i jednim datumom koji ima posebno značenje
Kako je nastala pometnja oko kalendara, šta je dogma o Vaskrsu i zbog čega vreme merimo netačno – u svom autorskom tekstu koji prenosimo u celosti objašnjava sveštenik Stevan Stefanović ističući da veru ne smemo da merimo pogrešno.
Dok se u mnogim državama darovi vezuju za Božić i Novu godinu, u Grčkoj i na Kipru sve se povezuje s jednim svetiteljem i jednim datumom koji ima posebno značenje
U besedi za 32. sredu po Duhovima, Sveti Nikolaj Ohridski i Žički upozorava: nije pitanje velikih grehova, već tih malih, svakodnevnih odluka koje oblikuju čitav život i pokazuju kojoj strani pripadaš.
Pravoslavni vernici danas proslavljaju Obrezanje Isusa Hrista i Svetog Vasilija Velikog po starom kalendaru i Svetog Savu po novom. Katolici proslavljaju Svetog Feliksa iz Nole, dok muslimani i Jevreji nemaju veliki verski praznik.
Zavetni hram na Vračaru večeras je centar molitve i svetlosti, gde se kroz ikone, sveće i melodije proživljava Hristov prvi susret sa Zakonom, duhovno obrezanje srca i početak nove godine po julijanskom kalendaru – događaji koji ne ostavljaju nikog ravnodušnim.
Selsko meso, staro jelo iz ruralnih krajeva, vraća se na trpeze kao simbol zajedništva, topline doma i prazničnih okupljanja — a tajna njegovog bogatog ukusa krije se u jednostavnim sastojcima i sporom, strpljivom krčkanju.
Pripremite ove nežne kolačiće po receptu koji se čuva generacijama i otkrijte kako svaki zalogaj može da probudi sećanja, poveže porodicu i upotpuni praznično slavlje.
Pišinger je jednostavna, ali raskošna poslastica koja vekovima krasi slavske trpeze — savršena za sve koji vole spoj hrskavih oblandi i čokolade, uz miris doma i prazničnu toplinu.
Od drevnih Vavilonaca do rimskih reformi, pravoslavnog i kineskog kalendara, Nova godina izražava univerzalnu ljudsku težnju za mirom, obnovom i zajedništvom, dok različiti običaji širom sveta oslikavaju bogatstvo kultura i tradicija.
Pravoslavni vernici ne slave samo početak nove kalendarske godine već koračaju u nju kroz zahvalnost Bogu, duhovno preispitivanje i poštovanje tradicije, koja spaja prošlost i sadašnjost.
Na liturgiji kojom je na praznik Obrezanja Hrisovog i dan Svetog Vasilija Vekilog molitveno proslavljen i početak godine po Julijanskom kalendaru, poglavar Srpske pravoslavne crkve čestitao je slavu Prvom beogradskom pevačkom društvu i pozvao vernike na svakodnevno služenje Bogu i rodu.
Sveti Teofan Zatvornik u svojoj knjizi za 30. utorak po Pedesetnici objašnjava kako, kroz duhovnu refleksiju, preobražaj i unutrašnje očišćenje od greha, Nova godina predstavlja početak puta samospoznaje i spasenja, koji bi trebalo da započne upravo u ovom periodu.
Dok se u mnogim državama darovi vezuju za Božić i Novu godinu, u Grčkoj i na Kipru sve se povezuje s jednim svetiteljem i jednim datumom koji ima posebno značenje
U besedi za 32. sredu po Duhovima, Sveti Nikolaj Ohridski i Žički upozorava: nije pitanje velikih grehova, već tih malih, svakodnevnih odluka koje oblikuju čitav život i pokazuju kojoj strani pripadaš.
Pravoslavni vernici ne slave samo početak nove kalendarske godine već koračaju u nju kroz zahvalnost Bogu, duhovno preispitivanje i poštovanje tradicije, koja spaja prošlost i sadašnjost.
Zavetni hram na Vračaru večeras je centar molitve i svetlosti, gde se kroz ikone, sveće i melodije proživljava Hristov prvi susret sa Zakonom, duhovno obrezanje srca i početak nove godine po julijanskom kalendaru – događaji koji ne ostavljaju nikog ravnodušnim.
Poglavar Srpske pravoslavne crkve poslao snažnu božićnu poruku o miru, srcu koje treba da se promeni i veri koja ne počinje od spoljašnje veličine, već iznutra.
Pravoslavni vernici ne slave samo početak nove kalendarske godine već koračaju u nju kroz zahvalnost Bogu, duhovno preispitivanje i poštovanje tradicije, koja spaja prošlost i sadašnjost.
