Od drevnih Vavilonaca do rimskih reformi, pravoslavnog i kineskog kalendara, Nova godina izražava univerzalnu ljudsku težnju za mirom, obnovom i zajedništvom, dok različiti običaji širom sveta oslikavaju bogatstvo kultura i tradicija.
Nova godina je trenutak koji, iako deli godine, povezuje čitav svet kroz običaje, verovanja i tradicije. Njen dolazak simbolizuje nadu, novi početak i vreme introspekcije. Kako publicista Vojislav Ananić ističe:
- Proslava odlaska stare i dolaska nove godine je prastari religijski, društveni i kulturni obrazac u skoro svim delovima sveta. Istorija proslavljanja Nove godine nije pouzdano utvrđena, ali se smatra da su Vavilonci to činili još pre više od četiri milenijuma.
Prvi poznati zapisi o proslavi Nove godine potiču iz drevne Mesopotamije. Vavilonci su svoje proslave vezivali za dolazak proleća, kada priroda oživljava. Rimljani su, međutim, svoj kalendar često prilagođavali promenama vlasti, sve dok 153. godine pre nove ere rimski Senat nije ustanovio 1. januar kao početak godine.
Shutterstock
Proslava odlaska stare i dolaska nove godine je prastari religijski, društveni i kulturni obrazac u skoro svim delovima sveta
Danas se Nova godina proslavlja širom sveta, ali na načine koji oslikavaju bogatstvo različitih kultura, tradicija i vera. Kroz ovu raznolikost često zaboravljamo da 1. januar, koji danas doživljavamo kao univerzalni početak godine, nije uvek bio niti je svuda isti.
Kako nas podseća Mirko Radonjić:
- Evrocentrici se ponekad iznenade kada saznaju da ni u njihovom delu sveta Nova godina nije uvek počinjala 1. januara.
Radonjić dalje kaže:
- U Mletačkoj republici godina je počinjala 1. marta sve do njenog ukidanja krajem 18. veka. Slično tome, u Rusiji se do 15. veka godina započinjala 1. marta, dok je kasnije, sve do dekreta Petra Velikog iz 1699. godine, početak nove godine slavljen 1. septembra. Danas pravoslavni hrišćani u Rusiji, Srbiji, Gruziji, Severnoj Makedoniji, Crnoj Gori, Ukrajini, na Svetoj gori i oni pod jurisdikcijom Jerusalimske patrijaršije obeležavaju "staru", odnosno Novu godinu po julijanskom kalendaru, 14. januara.
Shutterstock
Srpska pravoslavna crkva Novu godinu počinje 14. januara po novom kalendaru
U srpskom pravoslavnom crkvenom kalendaru nova liturgijska godina počinje 14. septembra (1. septembra po julijanskom kalendaru), dok ruski vernici tog dana slave staro "novoletije." Početak godine 1. januara prvi je uveo Gaj Julije Cezar, tvorac julijanskog kalendara, koji je postao osnova za mnoge kasnije kalendare.
O razlici u običajima i duhovnost, Mirko Radonjić kaže:
- U islamskoj tradiciji Nova godina, temeljena na lunarnom kalendaru, dočekuje se u trezvenoj atmosferi, uz molitve i mir. Islamska godina je kraća za 11–12 dana od gregorijanske, pa se datumi ne preklapaju. Trenutno je islamska 1447. godina, koja je počela 9. jula 2024. godine.
Kineska Nova godina, zasnovana na lunarnom ciklusu, traje 15 dana i simbolizuje obnovu i zajedništvo. Trenutno je godina Zeca, a 10. februara 2024. započeće godina Zmaja. Prema verovanju, osobe rođene u godini Zmaja imaju sreću i snagu u suočavanju sa životnim izazovima.
Shutterstock
Proslava kineske Nove godine
Jevrejska Nova godina, Roš hašana, slavi se između 5. septembra i 5. oktobra po gregorijanskom kalendaru. Hebrejska 5785. godina započela je 3. oktobra 2024. godine i trajaće do 22. septembra 2025. godine.
Iranski praznik Novruz, Nova godina prema solarnoj eri od Hidžre, slavi se od 21. do 24. marta. Ove, 1404. godine po iranskom kalendaru, praznik donosi prolećnu radost i duhovnu obnovu.
Shutterstock
U islamskoj tradiciji Nova godina, temeljena na lunarnom kalendaru, dočekuje se u trezvenoj atmosferi, uz molitve i mir
Budistički praznik Songkran u Tajlandu obeležava se od 13. do 15. aprila prskanjem vode, simbolično čisteći grehe i donoseći radost.
Koptska i etiopska pravoslavna Nova godina obeležavaju se 11. septembra po gregorijanskom kalendaru. Trenutno traju koptska 1742. i etiopska 2017. godina - zaključuje Radonjić.
Nova godina nije samo prelazak iz jednog dana u drugi; ona je poziv na duhovno buđenje, obnavljanje ljubavi i zajedništva, i podsećanje na prolaznost zemaljskog vremena. Kroz bogatstvo različitih običaja svaka Nova godina nosi univerzalnu poruku: potrebu da se okrenemo novim počecima, u miru, ljubavi i molitvi.
Shutterstock
Jevrejska Nova godina, Roš hašana, slavi se između 5. septembra i 5. oktobra po gregorijanskom kalendaru
Dok slavimo dolazak Nove godine, ne zaboravimo ono što nas povezuje – težnju za mirom, radost u zajedništvu i pogled usmeren ka svetlijoj budućnosti.
Obeležavanjem tri praznika 14. januara, koje narod obično naziva Mali Božić, završava se božićni ciklus, a započinje nova godina nade i blagoslova. Pravoslavni vernici se sećaju Obrezanja Gospodnjeg, slave Svetog Vasilija Velikog i mole za mir i ljubav u danima koji dolaze.
Univerzalno ime ova pogača za sreću dobila je po Svetom Vasiliju, ali je širom Srbije zovu i maslenica, papuljica, gruvanica, baranica, poparenica, vasuljica...
U čačanskom selu Katrga u brvnari porodice Minović, koja datira skoro dva veka, domaćica Mira i ove godine tradicionalno je zamesila projino belo brašno da bi napravila pogaču vasilicu.
Od Morinja do Kotora, život i mučeništvo Mihaila Barbića dobija večnu slavu – uz liturgijsko prisustvo mitropolita Joanikija i arhijereja, vera i hrabrost ovog sveštenika zasijali su kao svetionik za generacije vernika.
Poseta učenika Bogoslovije Svetog Save Sremskoj Kamenici pretvorila se u susret koji je deci doneo radost, a svima ostalima tiho podsećanje da se vera najpre prepoznaje po delima, a ne po rečima.
Selsko meso, staro jelo iz ruralnih krajeva, vraća se na trpeze kao simbol zajedništva, topline doma i prazničnih okupljanja — a tajna njegovog bogatog ukusa krije se u jednostavnim sastojcima i sporom, strpljivom krčkanju.
Pišinger je jednostavna, ali raskošna poslastica koja vekovima krasi slavske trpeze — savršena za sve koji vole spoj hrskavih oblandi i čokolade, uz miris doma i prazničnu toplinu.
Pripremite ove nežne kolačiće po receptu koji se čuva generacijama i otkrijte kako svaki zalogaj može da probudi sećanja, poveže porodicu i upotpuni praznično slavlje.
Kako je nastala pometnja oko kalendara, šta je dogma o Vaskrsu i zbog čega vreme merimo netačno – u svom autorskom tekstu koji prenosimo u celosti objašnjava sveštenik Stevan Stefanović ističući da veru ne smemo da merimo pogrešno.
Sveštenik Darko B. Jelić bez uvijanja govori o lažnoj tradiciji, crkvenim portama pretvorenim u vašarište i o tome kako smo zamenili liturgiju bukom, a smisao navikom – i zašto nas to već decenijama drži na istom mestu.
Dok se u mnogim državama darovi vezuju za Božić i Novu godinu, u Grčkoj i na Kipru sve se povezuje s jednim svetiteljem i jednim datumom koji ima posebno značenje
Zavetni hram na Vračaru večeras je centar molitve i svetlosti, gde se kroz ikone, sveće i melodije proživljava Hristov prvi susret sa Zakonom, duhovno obrezanje srca i početak nove godine po julijanskom kalendaru – događaji koji ne ostavljaju nikog ravnodušnim.
Zavetni hram na Vračaru večeras je centar molitve i svetlosti, gde se kroz ikone, sveće i melodije proživljava Hristov prvi susret sa Zakonom, duhovno obrezanje srca i početak nove godine po julijanskom kalendaru – događaji koji ne ostavljaju nikog ravnodušnim.
Poglavar Srpske pravoslavne crkve poslao snažnu božićnu poruku o miru, srcu koje treba da se promeni i veri koja ne počinje od spoljašnje veličine, već iznutra.
Recept za domaću štrudlu sa orasima kakva se pravila u danima kada je dozvoljen beli mrs - savršena za sedmicu pred početak Vaskršnjeg posta i za svaki sto oko koga se okuplja porodica.
Pravoslavni vernici slave Svetog Teodosija Velikog po starom kalendaru i Svetu Kseniju Rimljanku po novom. Katolici se sećaju Svetog Franje Saleškog, dok muslimani i Jevreji danas nemaju veliki verski praznik.
