Na jednom zapisu vidi se prilazak naoružanih uniformisanih lica, dok drugi beleži demoliranje ikonostasa i pucanje u svetinju.
Novi snimci i fotografije, do kojih je došao Odbor za zaštitu prava Srba u Federaciji BiH, prema navodima ovog odbora, ukazuju na hronologiju skrnavljenja i uništenja srpskog pravoslavnog Hrama Sabora Svetog Arhangela Gavrila u Jasenici kod Bosanske Krupe. Na snimcima se, kako je saopšteno, vidi crkva pre nego što je srušena, ali i trenutak kada naoružane uniformisane osobe ulaze u hram i uništavaju njegovu unutrašnjost.
Hram Sabora Svetog Arhangela Gavrila podignut je 1885. godine i bio je jedan od važnih verskih objekata srpskog pravoslavnog stanovništva ovog kraja. Prema navodima Odbora, novi materijal mogao bi da pomogne u rasvetljavanju okolnosti pod kojima je hram tokom rata u Bosni i Hercegovini skrnavljen, a potom i srušen.
Snimak prikazuje neoštećen hram
Na prvom snimku, prema saopštenju Odbora, vide se uniformisana i naoružana lica kako prilaze crkvi. Na kraju snimka jasno se vidi crkveni toranj, koji je tada još bio neoštećen.
Odbor navodi da je snimak jasan i da se na njemu vidi očuvan izgled crkve. Prema njihovoj analizi, na objektu nema vidljivih tragova borbenih dejstava niti oštećenja koja bi ukazivala na pogotke iz puščanog ili artiljerijskog oružja.
Odbor smatra da je ovaj snimak važan za utvrđivanje redosleda događaja, jer pokazuje da je crkva u trenutku kada su joj prišla uniformisana lica još bila očuvana.
Na drugom snimku demoliraju ikonostas
Na drugom snimku, prema navodima Odbora, pojavljuju se ista lica. Ovoga puta vidi se kako demoliraju ikonostas, a potom pucaju u krst.
Uništavanje unutrašnjosti pravoslavnog hrama ima posebnu težinu za vernike. Crkva u pravoslavlju nije samo istorijska građevina već i mesto molitve i bogosluženja, dok ikonostas predstavlja jedan od najvažnijih delova unutrašnjeg prostora hrama. Krst je središnji simbol hrišćanske vere i jedan od njenih najprepoznatljivijih znakova.
Ukoliko se navodi o događajima potvrde, demoliranje ikonostasa i pucanje u krst predstavljali bi, pored uništavanja crkvene imovine, i skrnavljenje svetog prostora.
Fotografija iz 2002. godine pokazuje posledice
Treći deo materijala čini fotografija hrama nastala 2002. godine. Prema navodima Odbora, fotografiju je sačinio Operativni tim Republike Srpske za traženje nestalih.
Na fotografiji se vidi crkva bez tornja. Odbor navodi da je toranj u međuvremenu miniran.
Kada se uporede snimci i fotografija, prema tvrdnjama Odbora, može se pratiti šta se sa hramom događalo u različitim periodima. Na prvom snimku toranj je još očuvan, na drugom se vidi skrnavljenje unutrašnjosti crkve, dok fotografija iz 2002. godine pokazuje objekat bez tornja.
Odbor ovaj materijal smatra novim dokazima o načinu na koji je hram uništavan.
Odbor odgovornost pripisuje pripadnicima Petog korpusa
U saopštenju Odbora navodi se da su hramu 1995. godine prišli pripadnici Petog korpusa tadašnje Armije BiH, čiji su pripadnici, prema tvrdnjama Odbora, pretežno bili muslimani. Njihov dolazak i postupci, kako se navodi, zabeleženi su video i tonskim zapisima.
Ipak, važno je napraviti razliku između onoga što se neposredno vidi na snimku i zaključaka o odgovornosti konkretnih formacija ili pojedinaca. Prisustvo uniformisanih i naoružanih lica na snimku samo po sebi ne potvrđuje identitet svake osobe niti predstavlja pravosnažnu odluku o odgovornosti za kasnije rušenje crkve.
Odbor, međutim, upravo na osnovu povezanosti snimaka i fotografije iz 2002. godine tvrdi da je hram sistematski uništavan.
Spor oko tvrdnji o zaštiti verskih objekata
Novo saopštenje Odbora otvorilo je i šire pitanje odnosa Armije BiH prema verskim i kulturnim objektima drugih naroda tokom rata.
Odbor se posebno osvrnuo na izjavu od 18. marta koju su potpisali poglavar Islamske zajednice u BiH Husein Kavazović, bivši poglavar Islamske zajednice Mustafa Cerić i predsednik Sabora Islamske zajednice Edhem Bičakčić.
Kako navodi Odbor, u toj izjavi istaknuto je da je njihova vojska očuvala ključne objekte verskog i kulturnog identiteta drugih naroda. Odbor smatra da snimci iz Jasenice dovode u pitanje takvu tvrdnju kada je reč o srpskim pravoslavnim objektima.
U saopštenju se posebno ističe da su za Srbe među najvažnijim objektima verskog i kulturnog identiteta upravo crkve, kapele i parohijski domovi.
Hram kao deo nasleđa srpskog naroda
Bez obzira na širi politički i ratni kontekst, uništenje pravoslavnog hrama predstavlja gubitak verskog, kulturnog i istorijskog nasleđa zajednice kojoj je pripadao.
Hram Sabora Svetog Arhangela Gavrila podignut je još u 19. veku, u vreme kada su pravoslavni Srbi na prostoru Bosanske Krajine gradili i obnavljali svoje bogomolje. Njegovo uništenje zato predstavlja više od nestanka jedne građevine. Sa njim je nestao i deo lokalnog pravoslavnog i srpskog kulturnog nasleđa.
Novi snimci i fotografije, prema tvrdnjama Odbora za zaštitu prava Srba u Federaciji BiH, predstavljaju dodatni materijal za utvrđivanje onoga što se sa hramom događalo tokom i nakon ratnih operacija. Konačnu ocenu autentičnosti snimaka, identiteta osoba koje se na njima pojavljuju i njihove eventualne odgovornosti mogu dati nadležni organi nakon nezavisne stručne i pravne provere.
Za pravoslavne vernike, fotografija porušenog hrama nije samo svedočanstvo o nestanku jedne građevine. Ona podseća na mesto u kojem su se generacijama krštavala deca, venčavali supružnici, sahranjivali upokojeni i služila Sveta liturgija. Zato rasvetljavanje sudbine Hrama Sabora Svetog Arhangela Gavrila ima značaj i za očuvanje istorijskog sećanja i za pravo budućih generacija da saznaju šta se dogodilo sa svetinjama koje su vekovima bile deo života pravoslavnih Srba ovog kraja.
Meta napada bilo je obeležje kraj starog groblja u Zaselju, mestu gde su prema popisu iz 1991. godine živeli isključivo Srbi, dok danas tamo nema nijednog pripadnika srpskog naroda.
Dvanaestogodišnji dečak iz Donje Kamenice kod Zvornika danas se poštuje kao Sveti novomučenik Slobodan Donjokamenički, a njegovo ime ostalo je simbol nevinog stradanja i vere.
Sakralni objekat koji je u 19. veku bio jedno od važnih mesta opismenjavanja vozućkog kraja ponovo će dobiti svoju ulogu u okviru svetinje, zahvaljujući zajedništvu Crkve i vernog naroda.
U besedi za ponedeljak 15. sedmice po Duhovima Sveti Nikolaj Ohridski i Žički pokazuje kako greh, smrt i tama vezuju čoveka i zašto je Hristos jedini koji može da raskine te okove i otvori vrata slobode.
Pravoslavni vernici danas obeležavaju Prenos moštiju Svetog apostola Vartolomeja po starom kalendaru, dok se po novom kalendaru obeležava Sveti mučenik Sozont. Katolička crkva obeležava spomendan Svetog Marka Križevčanina, dok Jevreji i muslimani nemaju veliki praznik.
Ispisivanje ustaških simbola na muslimanskom mezarju u Livnu osudili su Međureligijsko veće BiH i Muftijstvo mostarsko, dok policija traga za počiniocima i istražuje okolnosti incidenta.
Objava Sanije Ameti na Instagramu pokrenula je višegodišnji sudski postupak i duboku društvenu raspravu: švajcarsko pravosuđe ocenilo je da je povređena sloboda veroispovesti.
Zbog izgradnje Hidroelektrane „Mratinje“ svetinja iz 16. veka morala je da bude rastavljena i preneta na novu lokaciju, zajedno sa dragocenim freskama, riznicom i svedočanstvima o srpskoj duhovnoj baštini.
Dodaj Religija kao željeni izvor na Googlu
