ZAŠTO JEVREJI VERUJU DA NAR IMA TAČNO 613 SEMENKI: Značaj i simbolika brojeva u judaizmu

Jevreji su od davnina pridavali posebno značenje brojevima i u njima tražili dublju simboliku. Najizraženiji primer za to jeste gematrija, drevna praksa u kojoj se slovima i rečima pripisuju brojčane vrednosti za koje se veruje da mogu otkriti skrivene veze i duhovna značenja. Međutim, značaj pojedinih brojeva ne proističe samo iz ove mistične prakse. Neki brojevi se iznova pojavljuju u jevrejskoj tradiciji, svetim spisima i verskim obredima, zbog čega su tokom vekova dobili posebno mesto.

O tome govori i pesma „Ehad mi jodeja“ („Ko zna jedan?“), koja se peva pred kraj pashalnog seder obreda. U njoj se kroz brojeve od jedan do trinaest podseća na njihovu simboliku u jevrejskoj tradiciji. Ipak, i mnogi drugi brojevi koji nisu obuhvaćeni ovom pesmom imaju duboko ukorenjeno značenje.

Jedan

Za razliku od mnogih drevnih religija, jedna od osnovnih odlika judaizma jeste vera u jednog Boga, odnosno monoteizam. Uverenje da je svet stvorio i da njime upravlja jedan jedini, milostivi Bog predstavlja temelj jevrejskog shvatanja da vaseljena ima red, smisao i određenu svrhu.

Najbliže izjavi vere koju judaizam ima jeste molitva Šema, koja se izgovara dva puta dnevno:

„Čuj, Izrailju, Gospod je Bog naš, Gospod je jedan.“

Dva

Broj dva često se pojavljuje u jevrejskoj tradiciji. Od životinja koje su, prema biblijskom kazivanju, ušle u Nojevu barku u parovima do dve kamene ploče na kojima su bile ispisane Deset zapovesti, parovi imaju posebno mesto u verskoj simbolici.

Prema običaju, na početku Šabata i drugih praznika pale se dve sveće, a na trpezu se postavljaju dve hale, tradicionalna jevrejska hlebna peciva.

Tri

Judaizam svoje početke vezuje za porodičnu zajednicu i tri velika praoca jevrejskog naroda: Avrahama, Isaka i Jakova. U središnjoj jevrejskoj molitvi, Amidi, Bog se priziva kao Bog upravo ove trojice praotaca.

Broj tri važan je i u prazničnom kalendaru. Tri velika hodočasnička praznika, Pesah, Šavuot i Sukot, podsećaju na ključne događaje iz istorije jevrejskog naroda: izlazak iz Egipta, davanje Tore na Sinaju i put kroz pustinju ka Obećanoj zemlji.

Molitva Šema okružena je sa tri blagoslova koji opisuju tok istorije spasenja kroz tri velika događaja: stvaranje sveta, otkrivanje Tore na Sinaju i buduće iskupljenje koje će doneti mesijansko doba.

U pojedinim jevrejskim zajednicama postoji običaj da dete primi prvo šišanje kada napuni tri godine. Ovaj obred poznat je kao upšerin.

Jevrejski narod se tradicionalno deli na tri grupe: kohanim (sveštenike), Levite i Izrailjce. U mnogim sinagogama ta podela određuje redosled pozivanja vernika tokom čitanja Tore: kohani prvi izlaze na čitanje, Leviti drugi, a zatim ostali Izrailjci. Neki tumači smatraju da tri mace koje se nalaze na pashalnoj trpezi simbolično predstavljaju ove tri grupe.

Četiri

Dok judaizam govori o tri praoca, on poznaje četiri pramajke: Saru, Rivku, Rahelu i Leu.

Broj četiri posebno je prisutan tokom pashalnog seder obreda. Četiri čaše vina određuju tok večeri, a deo obreda čine i četiri pitanja i priča o četiri sina.

Broj četiri povezuje se i sa slikom sveta. U biblijskoj tradiciji pominju se četiri reke koje su tekle iz Edemskog vrta, kao i četiri vetra koji duvaju na četiri strane sveta. U drevnim jevrejskim spisima i nebo i zemlja opisuju se kao da imaju četiri ugla.

Takođe, svi jevrejski molitveni ogrtači sa cicitima (obrednim resama), poput talita i talita katana, imaju četiri ugla ukrašena posebnim resama.

Pet

Tora, najvažniji sveti tekst judaizma, sastoji se od pet knjiga. Zbog toga se često naziva Humaš, što na hebrejskom znači „pet“, odnosno Pet knjiga Mojsijevih.

Na talitu, jevrejskom molitvenom ogrtaču, svaka resa (cicit) sastoji se od niti povezanih u pet dvostrukih čvorova koji dele četiri obmotana dela. U aškenaskoj tradiciji ti delovi imaju sedam, osam, jedanaest i trinaest namotaja, dok se u sefardskoj tradiciji pojavljuju nizovi od deset, pet, šest i pet namotaja. Ovi brojevi povezani su sa slovima Božjeg svetog imena, poznatog kao tetragramaton.

Reč hamsa, naziv za poznatu jevrejsku amajliju u obliku šake, povezana je sa hebrejskom rečju za broj pet, jer ljudska ruka ima pet prstiju.

Sedam

Broj sedam zauzima jedno od najvažnijih mesta u judaizmu. Jevrejska nedelja ima sedam dana jer, prema Knjizi postanja, Bog je stvarao svet šest dana, a sedmog dana se odmorio. Sama hebrejska reč za nedelju, šavua, potiče od reči ševa, što znači sedam.

Sedam krakova menore koja je stajala u drevnom jerusalimskom Hramu takođe nose simboliku stvaranja: tri kraka sa jedne strane, tri sa druge i jedan u sredini. Hanukijska menora sa devet krakova oblikovana je prema ovom drevnom obrascu.

Broj sedam određuje i ritam jevrejskog poljoprivrednog ciklusa. Svake sedme godine, koja se naziva šmita ili sabatna godina, zemlja se ne obrađuje već se ostavlja da miruje.

Prema jevrejskom predanju, Jevreji imaju 613 zapovesti koje treba da poštuju, dok se od celog čovečanstva očekuje pridržavanje sedam osnovnih zapovesti poznatih kao Nojevi zakoni.

Na jevrejskim venčanjima izgovara se sedam blagoslova (Ševa brahot) nad mladencima ispod hupe, svadbene nadstrešnice. U nekim zajednicama nevesta sedam puta obilazi mladoženju, dok se u drugim mladenci međusobno obilaze sedam puta.

Drevni jevrejski midraš Vajikra Raba 29:11 posebno ističe značaj broja sedam i navodi brojne primere njegove simbolike: sedmo nebo, sedmu zemlju, sedmo pokolenje, sedmog među praocima, sedmog sina, sedmu godinu odmora zemlje, sedmu godinu sabatnog ciklusa, sedmi dan i sedmi mesec.

Prema ovom tumačenju, sedmi element u nizu ima posebno mesto jer predstavlja završetak, ispunjenje i blagosloveni trenutak. Vajikra Raba (Levitski rabah) 29:11

Drazen Zigic/Shutterstock

 

Osam

Jevrejski dečaci obrezuju se osmog dana nakon rođenja.

Obrezivanje (brit mila) predstavlja jedan od najvažnijih znakova saveza između Boga i jevrejskog naroda i obavlja se osmog dana života dečaka, ukoliko zdravstveno stanje deteta to dozvoljava.

Deset

Na gori Sinaj Bog je predao Mojsiju Deset zapovesti.

Broj deset ima značajno mesto i u jevrejskom bogosluženju. Za formiranje minjana, odnosno molitvene zajednice potrebne za izgovaranje pojedinih molitava, prema tradicionalnom judaizmu potrebno je najmanje deset punoletnih Jevreja.

U jevrejskoj mističnoj tradiciji govori se o deset sefirota, odnosno o deset načina na koje se Božansko prisustvo ispoljava i kojima se opisuje duhovna struktura stvaranja.

Dvanaest

Drevni Izrailj bio je podeljen na dvanaest plemena, koja su dobila imena po dvanaestorici sinova praoca Jakova. Njih je simbolično predstavljalo dvanaest dragih kamenova na naprsniku velikog sveštenika (kohena gadola).

Broj dvanaest javlja se i u drugim oblastima jevrejske tradicije. Godina ima dvanaest meseci (osim u prestupnim godinama), dan i noć se tradicionalno dele na dvanaest časova, a i Zodijak ima dvanaest znakova.

Trinaest

Prema jevrejskom predanju, Bog ima trinaest svojstava milosrđa. Ona se izgovaraju tokom molitava selihot, kao i za vreme molitava velikih praznika.

Jevrejski učenjak Moše ben Majmon (Majmonid) izdvojio je trinaest osnovnih načela jevrejske vere. Ona su kasnije sažeta u molitvi Jigdal, koja se često peva na kraju petkom večernje službe.

Prema jevrejskom običaju, dečak sa navršenih trinaest godina postaje verski punoletan. Tada preuzima odgovornost za poštovanje svih micvot (zapovesti) i obeležava bar micvu. U nekim zajednicama i devojčice postaju verski punoletne sa trinaest godina, dok se u drugim ta granica vezuje za dvanaestu godinu.

Shutterstock/Inna Reznik

 

Osamnaest

Gematrija je drevna jevrejska praksa u kojoj se slovima hebrejskog pisma pripisuju brojčane vrednosti, a zatim se njihovim sabiranjem tumači značenje pojedinih reči.

Jedan od najpoznatijih primera jeste hebrejska reč haj (chai), koja znači „život“. Zbir brojčanih vrednosti njenih slova iznosi 18, zbog čega se ovaj broj smatra posebno srećnim i blagoslovenim u jevrejskoj tradiciji.

Zato Jevreji često poklanjaju novac u iznosima koji su umnošci broja 18, poput 18 ili 180.

Centralna jevrejska molitva Amida poznata je i kao Šmona Esre („Osamnaest“), jer je prvobitno sadržala osamnaest blagoslova. Iako danas ima devetnaest blagoslova, stari naziv je ostao sačuvan.

Trideset šest

U hasidskoj tradiciji postoji verovanje da u svakoj generaciji postoji 36 skrivenih pravednika čija dobrota i pobožnost održavaju svet, iako ljudi ne znaju njihov identitet.

Oni se nazivaju cadikim nistarim („skriveni pravednici“) ili lamed-vavnicima, prema hebrejskim slovima lamed i vav, čija brojčana vrednost zajedno iznosi 36.

Četrdeset

Broj četrdeset često se pojavljuje u Hebrejskoj Bibliji i najčešće označava duži vremenski period tokom kojeg dolazi do velike promene.

U priči o Nojevoj barci, kiša je padala četrdeset dana i četrdeset noći. Mojsije je proveo četrdeset dana na gori Sinaj pripremajući se da primi Toru. Izrailjci su, prema biblijskom kazivanju, četrdeset godina lutali pustinjom pre nego što je nova generacija stigla do Obećane zemlje.

Četrdeset devet i pedeset

U judaizmu poseban značaj ima i broj 49, koji nastaje množenjem sedam sa sedam.

Od praznika Pesaha do Šavuota Jevreji broje sedam nedelja, odnosno 49 dana. Ovaj period naziva se Omer. Dan nakon isteka tog brojanja, pedesetog dana, slavi se praznik Šavuot.

Slično tome, prema drevnom jevrejskom poljoprivrednom kalendaru, svaka sedma godina bila je godina šmite, tokom koje se zemlja nije obrađivala već se ostavljala da miruje.

Posle sedam ciklusa šmite, u pedesetoj godini nastupala je jovel, odnosno jubilejska godina. Tada su oslobađani robovi, opraštani dugovi, a zemlja vraćana prvobitnim vlasnicima. Ova godina predstavljala je obnovu društvenog poretka i novi početak.

Sedamdeset

Prema jevrejskom predanju, na svetu postoji 70 naroda i 70 jezika. Zbog toga broj sedamdeset simbolično predstavlja celokupno čovečanstvo.

Najviši sud drevnog Izrailja, Sinedrion, sastojao se od sedamdeset mudraca.

Sedamdeset godina smatra se punim ljudskim vekom, a toliko godina je, prema predanju, živeo i car David.

Sto dvadeset

Dok se sedamdeset godina smatra punim životnim vekom, jevrejska tradicija uči da je 120 godina najviša starost koju čovek može da dostigne.

Mojsije je imao 120 godina kada je umro, pa Jevreji jedni drugima na rođendanima često upućuju želju:

„Ad mea ve-esrim“ („Do 120 godina!“).

Foto: Magnific / azerbaijan_stockers

 

Šest stotina trinaest

Prema drevnom rabinskom predanju, u Tori se nalazi 613 micvot, odnosno zapovesti.

Majmonid je u srednjem veku popisao svih 613 zapovesti i podelio ih na 365 zabrana, koje odgovaraju broju dana u solarnoj godini, i 248 pozitivnih zapovesti, koje se povezuju sa brojem delova ljudskog tela prema tradicionalnom jevrejskom shvatanju.

Postoji i jevrejsko predanje prema kojem nar ima 613 semenki, što simbolično odgovara broju zapovesti sadržanih u Tori.

Ostavite komentar

Пошаљи коментар

Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.

0 Komentara