Nekadašnji direktor Zavoda za zaštitu spomenika otkriva šokantnu devastaciju Jadranske straže i upozorava da svaka nepromišljena odluka može zauvek obezvrediti vekove vere i istorije.
Nekadašnji direktor Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture Crne Gore, sa tugom je javno upozorio da je jedan od najvažnijih hrišćanskih kulturno-istorijskih spomenika ozbiljno narušen, gotovo do neprepoznatljivosti. On poziva Opštinu Budva i Ministarstvo kulture da deluju sa najvećom pažnjom, jer svaka nepromišljena odluka može trajno oskrnaviti prostor koji nosi vekove vere, istorije i ljudske posvećenosti.
Poznati budvanski arhitekta Slobodan Mitrović uputio je pismo ministarki kulture Tamari Vujović, predsedniku Opštine Budva Nikoli Jovanoviću i Kotorskoj biskupiji, upozoravajući na izuzetnu kulturno-istorijsku i duhovnu vrednost objekta Jadranske straže, koji Opština Budva namerava da kupi. U dopisu je, međutim, skrenuo pažnju na devastaciju kripte koja se nalazila u podrumu, kao i na činjenicu da je objekat rekonstruisan mimo dozvola, čime je narušen njegov istorijski i duhovni integritet.
Mitrović, koji je u periodu od 2003. do 2007. godine bio direktor tadašnjeg Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture, detaljno je opisao niz nesavesnih postupaka i preprodaja vrednog kulturno-istorijskog spomenika, koji su pratili brojne tragedije i smrtne slučajeve, ističući kako materijalna pohlepa često vodi u duhovno siromaštvo zajednice.
Skupština opštine Budva je 31. decembra dala ovlašćenje predsedniku opštine da u ime grada od sadašnjih vlasnika za 3,5 miliona evra kupi Jadransku stražu.
- Objekat Jadranske straže kupuje se neposrednom pogodbom po osnovu prava preče kupovine, propisanog Zakonom o zaštiti kulturnih dobara. Kupoprodajna cena nepokretnosti iznosi 3.500.000 evra (2.000.000 evra u korist Miloša Burića i 1.400.000 evra pravnom licu OLD TOWN GROUP d.o.o. iz Budve), shodno Izveštaju o proceni vrednosti nekretnina, urađenom 23. septembra 2024. godine od strane ovlašćenog procenitelja prof. dr Slavka Rakočevića”, navodi se u odluci koju su podržali odbornici vlasti.
Kako je obrazloženo, “kupovinom ove nepokretnosti, Opština Budva sprečava mogućnost njene neadekvatne privatne eksploatacije, štete ili promena koje bi ugrozile kulturno-istorijski i duhovni karakter objekta”.
- Na ovaj način, Opština preuzima odgovornu ulogu u upravljanju prostorom od posebnog kulturnog i duhovnog značaja, planirajući formiranje institucija kulturnog centra u Starom gradu - rečeno je na skupštinskom zasedanju.
U svom dopisu Ministarstvu kulture, Mitrović podseća da je objekat u prošlosti bio samostan crkve Santa Marija in punta, osnovan u vreme Benediktinaca, a kasnije korišćen i od strane Franjevaca. Od 9. veka objekat je više puta menjao vlasnika i korisnika, da bi od 1945. godine prešao u vlasništvo Opštine.
- Crkva je oštećena u velikom nevremenu 1807. godine, prestale su službe u njoj, a Francuzi, koji su tada vladali Budvom, koristili su je kao konjušnicu. Od tada crkva nije bila u bogoslužbenoj upotrebi, dok je ikona Budvanske madone – najstarija ikona u Crnoj Gori – izmeštena u crkvu Svetog Ivana, gde se i danas čuva. Iz Santa Marije se silazilo stepenicama u kriptu sa 4–5 grobova, koje i danas postoje. Na zidu Santa Marije ugrađena je ploča Antuna Bečića (1698-1761), biskupa budvanskog, pa nikopoljskog, zatim hvarskog, koji je ostavio oporuku da bude sahranjen ‘u miloj domovini’. Umro je iznenada u Rimu, gde je i sahranjen - ističe Mitrović, prenosi portal vijesti.me.
On naglašava da je takva kripta u sklopu crkve redak primer na crnogorskom primorju, služeći mauzolejskoj funkciji crkve, što je karakteristično za sahranjivanje značajnih hrišćanskih ličnosti. Santa Marija in punta zaštićeno je kulturno dobro još 1956. godine zajedno sa samostanom Jadranska straža, stvarajući jedinstvenu građevinsku celinu.
Predsednik opštine Budva Rade Gregović, 1998. godine, bez odluke Skupštine Opštine niti kolegijuma, samovoljno je prodao objekat Jadranske straže firmi “Unipres” iz Zrenjanina. U ugovoru je navedeno da se prodaju prizemlje i sprat, dok se kripta, koja se nalazi u podrumu crkve Santa Marija, prostorno i fizički ne može smatrati delom Jadranske straže.
Mitrović dodaje da je “Unipres”, nakon što mu Republički zavod za zaštitu spomenika kulture nije dozvolio podizanje sprata i izgradnju marine, objekat prodao privatnom licu, pokojnom Baji Sekuliću.
- On je adaptirao Jadransku stražu, uništio kriptu, a kosti su u kartonskim kutijama ubacili u crkvu Santa Marije. Sve bez ikakve saglasnosti ili pitanja. Taj čin je duboko uvredio katoličku crkvu. Don Branko Sbutega protestovao je i nije više dozvoljavao da Grad teatar koristi crkvu za svoje festivalske potrebe. Pet godina Grad teatar bio je bez koncertnog i galerijskog prostora, dok, kada je direktor bio Velibor Zolak, don Branko Sbutega, na naše molbe i insistiranje, nije odbio kulturni interes i omogućio korišćenje prostora Santa Marije in punta. Sve kasnije vlasti u Budvi, kao ni Ministarstvo kulture ni Vlada, nisu osetile duhovnu potrebu da se izvine katoličkoj crkvi i da vrate kriptu, regulišući ovo sramno stanje. Skrnavljenje grobova u kripti je suvišno komentarisati - podseća Mitrović.
On dalje ističe da su usledile brojne preprodaje Jadranske straže, često povezane sa nesrećama i smrtnim ishodima.
- Nekoliko smrti i ubistava desilo se u prostoru Jadranske straže. Urbanističkim projektom Starog grada objekat je bio namenjen Gradskoj muzici i folkloru ‘Kanjoš’. Obnovom nakon zemljotresa 1979. objekat je izveden samo u gruboj fazi. Zbog prodaje Citadele i Jadranske straže, program razvoja institucija kulture iz 1985. godine nikada nije realizovan, jer prostori namenjeni kulturi nisu mogli biti pravilno korišćeni. Od ukupnih 6.000 kvadratnih metara predviđenih za kulturu, realizovano je tek oko 1.500 kvadrata - naveo je Mitrović.
Prema njegovim rečima, sve što se kasnije događalo u Jadranskoj straži bilo je nelegalno i rezultat samovolje pojedinih investitora, u čemu su građevinci izvršavali njihove volje, često ignorisajući duhovni i kulturni značaj prostora.
- Čak su rušili betonske ploče da bi umetnuli još jednu etažu. U periodu 2003-2007. bio sam direktor Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture na Cetinju i odbijao sve zahteve koji nisu bili u skladu sa Urbanističkim projektom Starog grada. Međutim, treći vlasnici, Rusi, radili su kako su hteli i niko ih u tome nije sprečavao, ni opštinski ni republički organi, a Zavod na Cetinju bio je nemoćan. Prepiska sa investitorima, inspekcijama i opštinom bila je intenzivna i dokumentovana, i trebalo bi da se nalazi u arhivi – dosijeu Jadranske straže u današnjoj Upravi na Cetinju.
Po svim zaštitarskim zakonima, kada je kulturno dobro u prometu, a vlasnik privatno lice, prioritet kupovine ima Opština, odnosno država. Učinjenu grešku moguće je ispraviti otkupom Jadranske straže i vraćanjem kripte crkvi Santa Marija in punta. Taj deo budvanskog rta predstavlja najstariji autentičan deo Starog grada Budve, sa Santa Marijom in punta iz 840. godine. Svojom institucionalnom pozicijom i nadležnostima, sve ove nezakonitosti mogu se ispraviti i vratiti objekat Jadranske straže budvanskoj kulturi, naravno u duhu saradnje sa Opštinom - zaključio je Mitrović.
Od kraja 1. veka, hrišćani su bili proganjani na teritoriji Rimskog carstva, zbog svoje vere. Potpisi mitropolita Joanikija i predsednika opštine Nikole Jovanovića otvorili su put projektu koji spaja predanje i savremeni razvoj, uz planiranu donaciju od milion evra, izradu dokumentacije i uređenje prostora za buduću svetinju.
Shutterstock
Nezakonite preprodaje i skrnavljenje svetog prostora
Uništena kripta i uvreda hrišćanskoj zajednici
Opasnost od samovolje i pohlepe nad kulturnim dobrom
Duhovna riznica
13:29 | 06.06.2025
SVI STE ČULI ZA MILANSKI EDIKT, A ZNATE LI ŠTA ON ZNAČI: Da nije donet svet bi danas izgledao drugačije
Aktuelno iz SPC
21:46 | 18.11.2025
POTPISAN ISTORIJSKI UGOVOR: Budva donirala Crkvi milion evra
Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.
Kada bolest i nemoć nadvladaju svakodnevicu, ova molitva postaje most između vere, nade i nevidljive Božje milosti, podsećajući vernika da pažnja i molitva imaju moć da osvetle i najtamnije dane.
Nekadašnji direktor Zavoda za zaštitu spomenika otkriva šokantnu devastaciju Jadranske straže i upozorava da svaka nepromišljena odluka može zauvek obezvrediti vekove vere i istorije.
Brza, jednostavna i aromatična, ova pogača s belim lukom i puterom pravi domaću atmosferu u svakom trenutku.
Životna drama Čeha koji je postao monah srpske carske lavre i u gomili zaboravljenih rukopisa pronašao Miroslavljevo jevanđelje – priča o veri, istrajnosti i otkriću koje je promenilo srpsku kulturu.
U besedi za 32. četvrtak po Duhovima, Sveti Nikolaj Ohridski i Žički razotkriva kako samodovoljna sigurnost u sopstvenu vrednost vodi u duhovnu propast i zašto prava snaga leži u krotkosti.
Hleb blagoslova, molitve i tišine po receptu jednog od najstarijih kuvara na Atosu.
Ovi brzi kolači sa keksom, pistaćima i brusnicama donose raskošni slatki užitak za slavsku trpezu, spremni za posluženje za manje od sat vremena.
Selsko meso, staro jelo iz ruralnih krajeva, vraća se na trpeze kao simbol zajedništva, topline doma i prazničnih okupljanja — a tajna njegovog bogatog ukusa krije se u jednostavnim sastojcima i sporom, strpljivom krčkanju.
Pripremite ove nežne kolačiće po receptu koji se čuva generacijama i otkrijte kako svaki zalogaj može da probudi sećanja, poveže porodicu i upotpuni praznično slavlje.
Pišinger je jednostavna, ali raskošna poslastica koja vekovima krasi slavske trpeze — savršena za sve koji vole spoj hrskavih oblandi i čokolade, uz miris doma i prazničnu toplinu.
Iz Crkve poručiju da organizovanje crkvenih proslava uvek ima za cilj da se saborno, u bratskoj ljubavi, sabiramo u slavu Božiju, na radost i spasenje pravoslavnih hrišćana.
Ova relikvija, čije se poreklo vezuje za Svetog apostola Luku, nosi bogatu istoriju i simbol je duhovne i kulturne baštine Crne Gore. Da li će ponovo naći svoje mesto pored ruke Svetog Jovana Krstitelja i kivota Svetog Petra Cetinjskog?
Prema predanju ovaj svetionik srpske duhovnost osnovao je u prvoj polovini 14.veka, plemić Nikola Stanjević čija bista krasi ulazak u manastir.
Povodom Pedesetnice i 220 godina Crkve Svete Trojice u budvanskom Starom gradu, vernici će uz liturgije, litiju, duhovnu akademiji i nastup crkvenog hora obeležiti ovaj duhovni praznik.
Od čudesnog isceljenja i borbe s Napoleonom do potresnog proročanstva – život i poruka čoveka koji je verovao da se vera brani krstom, žrtvom i hrabrošću, čak i kada se ceo svet gasi.
Inicijativa Usamea Zukorlića da se na vakufskoj parceli izgradi veliki versko-obrazovni kompleks otvara šira pitanja – o nasleđu rahmetli muftije Zukorlića, o borbi za imovinu i o mestu bošnjačke zajednice u Srbiji i Evropi.
Poruka iz sure El-Bekare, izdvojena za 10. januar, ne obećava lakše dane, već uči kako se kroz teške prolazi uspravno.
U jednom jutru ostao je bez oca i porodice, sedam meseci proveo u logoru, a danas svedoči kako se čovek ne spašava mržnjom, već odlukom da zlo ne ponese u sebi.
Zavetni hram na Vračaru večeras je centar molitve i svetlosti, gde se kroz ikone, sveće i melodije proživljava Hristov prvi susret sa Zakonom, duhovno obrezanje srca i početak nove godine po julijanskom kalendaru – događaji koji ne ostavljaju nikog ravnodušnim.
Poglavar Srpske pravoslavne crkve poslao snažnu božićnu poruku o miru, srcu koje treba da se promeni i veri koja ne počinje od spoljašnje veličine, već iznutra.
Crkva Hristovog Rođenja jedna je najstarijih sačuvanih hrišćanskih crkava na svetu, podignuta u 4. veku, u vreme cara Konstantina.
Broj zlatnika simbolizuje godine Isusa Hrista, a vernici veruju da pronalazak dukata donosi blagoslov i napredak za narednu godinu.
Dok svi traže brze rešenja, jedan od najuglednijih staraca Ruske crkve 20. veka otkriva jednostavan, ali moćan put: zaboravite sebe, plačite zbog grehova, otvorite srce Božjoj volji – i otkrijte unutrašnji mir koji menja sve.
Posle poruka bivšeg reisu-l-uleme i ideje o takozvanoj „Bosanskoj pravoslavnoj crkvi“, episkop bihaćko-petrovački i rmanjski bez uvijanja govori o manipulacijama, prećutanim stratištima i opasnom prekrajanju istorije.
U saopštenju sa Fanara ističe se da lažne vesti, izmišljeni scenariji i uvrede iz Rusije ne mogu da ugroze njenu ekumensku misiju.
