SPISI SU UNIŠTENI, A TRI SAČUVANA PREDMETA KLJUČNA SU U RAZUMEVANJU ISTORIJE CRKVE: Srpska svetinja, preživela miniranja i burnu prošlost, i danas okuplja vernike
Svetinja pod Kozarom je poznata po tri znamenitosti: Jevanđelju, kamenu temeljcu i zvonu.
Crkva u Turjaku, malom mestu kod Gradiške, izgrađena pre više od 140 godina, u kojoj se u vreme pravoslavnih svetkovina okuplja mnoštvo vernika iz celog Potkozarja, nadaleko je čuvena po tri znamenitosti. To su Jevađelje iz 1890. godine, kamen temeljac iz 1883. i zvono iz 1925. godine, oštećeno u Drugom svetskom ratu. Izloženi su u crkvenoj porti kao znamenitosti i dragocenosti, nemi svedoci burne prošlosti i tragične istorije.
Crkva u Turjaku, posvećena Svetom proroku Iliji, osvećena je 2. avgusta 1883. godine. Učinilo je to brojno sveštenstvo protoprezviterata bosanskogradiškog sa blagoslovom arhijereja Save Kosanovića, arhimandrita manastira Moštanice Kirila Adžića, poreklom iz Turjaka, i protosinđela Dionisija. Nakon toga, crkva je više puta razarana, ali i podizana iz pepela.
Paroh turjački Dalibor Simunović podsetio je da je prvi pravoslavni hram u Turjaku izgrađen za samo godinu dana i da je služio vernicima sve do 1941. godine, kada je bombardovan i zapaljen, a dodatno urušen tokom zemljotresa 1969. godine. O izgledu crkve svedoči jedino umetnička slika, na zidu parohijskog doma, nastala na osnovu male fotografije.
Svaki put se moralo iz početka, od temelja. Verni narod je uvek posle teških vremena podizao ovaj hram. Od svega što je kasnije pronađeno je prvi kamen temeljac sa uklesanom 1883. godinom. O prvim graditeljima turjačke crkve ne zna se mnogo, gotovo ništa, zato što su crkvene knjige i dokumenti, spaljeni. Ostalo je samo usmeno predanje. Zato su kamen temeljac, Jevanđelje i zvono, veoma značajni za tumačenje prošlosti turjačke crkve.
- Temeljac je nemi svedok srpske duhovnosti, vere i crkvenog graditeljstva ali i stalnih nadiranja okupatora koji su pokušavali da poruše i zatru svaki trag srpskog postojanja. U tome nisu uspevali. Crkva je bila svaki put prva na rušilačkom udaru - objašnjava paroh Dalibor Simunović.
Izgradnja novog hrama u Turjaku počela je tek 1981. godine, a završena je i osveštana 1997. godine. Tog perioda prisetio se i vladika banjalučki Jefrem, koji kaže da je nedugo nakon preuzimanja episkopske dužnosti posetio Turjak i sa tadašnjim parohom Vojislavom Javorcem odlučio da se krene u izgradnju hrama.
- Turjak je mesto koje je kroz istoriju mnogo stradalo, stradali su i narod i crkva, ali su uvek časno obeležavali svoje ime i slavu, čuvali svoju bogomolju. Dokaz tome je stalna obnova Hrama Svetog proroka Ilije. Izgrađena je i parohijska sala, zamenjen krov i uređena unutrašnost hrama. Planirana je i izgradnja ograde oko crkvenog kompleksa - kazao je vladika Jefrem.
Duh pravoslavlja se ne može uništiti
You tube video printscreen
Paroh Dalibor Simunović
U crkvenoj porti u Turjaku je i Jevanđelje iz doba Franje Josifa Prvog, štampano u martu 1890. godine. Nekada je bilo u službenoj upotrebi, a sada je muzejski eksponat.
- Jevanđelje je bilo u veoma lošem stanju. Restaurirali smo ga i to je takođe važan dokument - podseća paroh Dalibor Simunović. U Drugom svetskom ratu sve je u Turjaku spaljeno i uništeno, crkvene knjige, letopisi, dokumenti... Preživelo je jedino ovo Jevanđelje.
- Osim kamena temeljca, Jevanđelja i zvona, nikakav drugi dokument ne postoji. Imamo malu fotografiju stare crkve koja je poslužila za crtež i to je sve. Ali duh pravoslavlja živi u narodu, a to je najveća bogomolja koja se ne može uništiti - kaže paroh Dalibor Simunović.
Ova bogomolja je najstarija u celom kraju, a njena prošlost tragična, posebno u Drugom svetskom ratu, kada su mnoge porodice sa Kozare i Potkozarja oterane u ustaške logore smrti Jasenovac i Stara Gradiška, a njihove kuće i bogomolje spaljene. Iz tog perioda sačuvano je zvono, izliveno 1925. godine u Novom Sadu, kupljeno prilozima meštana Turjaka i Šaškinovaca. Kada je crkva obnovljena, postavljeno je na vidno mesto, kao eksponat.
- Sada zvono svedoči o vremenu kada su Srbi proterivani, odvođeni u logore NDH, ubijani, a srpske crkve rušene, paljene i uništavane - kaže paroh Simunović, veoma posvećen očuvanju crkvenih dragocenosti i srpske duhovnosti.
U Turjaku je, na Ilindan 2023. godine osveštano novo zvono. Učinio je to episkop banjalučki Jefrem, uz sasluženje brojnih sveštenika. Sadašnje zvono, čiji zvuk se razleže selima Kozare i Potkozarja, darovali su kumovi Predrag i Gordana Mirjanić. Te godine, sveštenstvo i vernici u Turjaku imali su više razloga za slavlje. Obeleženo je 140 godina od osveštanja prvog hrama u ovom živopisnom mestu pod Kozarom.
Ova tradicija je bila prisutna kod katoličkog stanovništva Balkana, gde je tetoviranje služilo za zaštitu žena od harema, a muškaraca od regrutacije u janjičare. Tetovirani Simboli su često bili povezani sa krstom. Iako se običaj uglavnom praktikovao među adolescentima, i danas ga je moguće videti kod starijih žena, kao trag drevnih običaja iz vremena Osmanskog carstva.
U krugu porodice i prijatelja dečaci su ugasili prvu svećicu na torti uz pomoć starijeg brata Konstantina, roditelji su u njihovu čast organizirali veselu proslavu.
U besedi za petak 18. sedmice po Duhovima Sveti Nikolaj Ohridski i Žički objašnjava kako se u tim rečima otkriva istinita ljudska priroda Gospoda Isusa Hrista i zašto je, uprkos strahu od smrti, prihvatio put Golgote.
Pravoslavni vernici danas proslavljaju Svete mučenike Trofima, Savatija i Dorimedonta po starom kalendaru, dok po novom obeležavaju Svetog sveštenomučenika Kiprijana. Katolička crkva proslavlja Svete anđele čuvare. Jevreji obeležavaju Hošana Raba, dok muslimani danas nemaju veliki praznik.
Razbojnik sa krsta i Hristov apostol našli su se na potpuno različitim stranama večnosti, a mitropolit objašnjava šta njihov primer govori o pokajanju, očajanju i našoj sklonosti da drugome prerano presudimo.
U vreme cara Prova Trofim i Savatije odbili su da učestvuju u obredu posvećenom Apolonu, dok je senator Dorimedont zbog svoje vere podelio njihovo stradanje.
U besedi povodom velikog praznika govorio je o tome šta povezuje generacije, zašto različitost ne sme da bude prepreka zajedništvu i zbog čega vera mora da se potvrđuje svakodnevnim životom.
Dvanaestogodišnji dečak iz Donje Kamenice kod Zvornika danas se poštuje kao Sveti novomučenik Slobodan Donjokamenički, a njegovo ime ostalo je simbol nevinog stradanja i vere.
Srednjovekovni rukopis Srpske pravoslavne crkve, koji se više od šest vekova koristi u liturgiji, našao se u središtu spora nakon odluke Komisije BiH da ga proglasi državnom baštinom.
Dobrun kod Višegrada krije priču o monasima, carevima, razaranjima i obnovama koje prkose vremenu, mesto gde se slojevi istorije ne čitaju, nego osećaju pod nogama i u tišini zidova.
Na Belom kamenu iznad metohijske ravnice čuva se priča o srednjovekovnom čudu, starim rukopisima koji su stigli do Sankt Peterburga, ikonama iz različitih epoha i monahinjama koje danas čuvaju ovu svetinju.
Episkop Jerotej je u svom pozdravnom slovu zahvalio arhijerejima, sveštenstvu, sestrinstvu manastira, gostima i vernom narodu na radosti evharistijskog sabranja, a prazničnu besedu "proizneo" je vladika Heruvim.
Na Belom kamenu iznad metohijske ravnice čuva se priča o srednjovekovnom čudu, starim rukopisima koji su stigli do Sankt Peterburga, ikonama iz različitih epoha i monahinjama koje danas čuvaju ovu svetinju.
Posle razaranja 2004. godine, u Prizren su se vratili učenici, nastava i crkveno pojanje, a obnovljeni kompleks danas ponovo služi svojoj prvobitnoj nameni.
Crkva Pokrova Presvete Bogorodice podignuta je na mestu za koje predanje kaže da je kneginja Milica na njemu podigla oltar u spomen na kosovske junake, a sada je dobila dar koji treba da traje generacijama.
Od Začeća Svetog Jovana Preteče do Svetog Luke, porodični praznici nižu se tokom celog meseca, a jedan od najpoznatijih datuma ove godine pada u sredu i obeležava se uz post na ulju.
Dodaj Religija kao željeni izvor na Googlu
