SPISI SU UNIŠTENI, A TRI SAČUVANA PREDMETA KLJUČNA SU U RAZUMEVANJU ISTORIJE CRKVE: Srpska svetinja, preživela miniranja i burnu prošlost, i danas okuplja vernike
Svetinja pod Kozarom je poznata po tri znamenitosti: Jevanđelju, kamenu temeljcu i zvonu.
Crkva u Turjaku, malom mestu kod Gradiške, izgrađena pre više od 140 godina, u kojoj se u vreme pravoslavnih svetkovina okuplja mnoštvo vernika iz celog Potkozarja, nadaleko je čuvena po tri znamenitosti. To su Jevađelje iz 1890. godine, kamen temeljac iz 1883. i zvono iz 1925. godine, oštećeno u Drugom svetskom ratu. Izloženi su u crkvenoj porti kao znamenitosti i dragocenosti, nemi svedoci burne prošlosti i tragične istorije.
Crkva u Turjaku, posvećena Svetom proroku Iliji, osvećena je 2. avgusta 1883. godine. Učinilo je to brojno sveštenstvo protoprezviterata bosanskogradiškog sa blagoslovom arhijereja Save Kosanovića, arhimandrita manastira Moštanice Kirila Adžića, poreklom iz Turjaka, i protosinđela Dionisija. Nakon toga, crkva je više puta razarana, ali i podizana iz pepela.
Paroh turjački Dalibor Simunović podsetio je da je prvi pravoslavni hram u Turjaku izgrađen za samo godinu dana i da je služio vernicima sve do 1941. godine, kada je bombardovan i zapaljen, a dodatno urušen tokom zemljotresa 1969. godine. O izgledu crkve svedoči jedino umetnička slika, na zidu parohijskog doma, nastala na osnovu male fotografije.
Svaki put se moralo iz početka, od temelja. Verni narod je uvek posle teških vremena podizao ovaj hram. Od svega što je kasnije pronađeno je prvi kamen temeljac sa uklesanom 1883. godinom. O prvim graditeljima turjačke crkve ne zna se mnogo, gotovo ništa, zato što su crkvene knjige i dokumenti, spaljeni. Ostalo je samo usmeno predanje. Zato su kamen temeljac, Jevanđelje i zvono, veoma značajni za tumačenje prošlosti turjačke crkve.
- Temeljac je nemi svedok srpske duhovnosti, vere i crkvenog graditeljstva ali i stalnih nadiranja okupatora koji su pokušavali da poruše i zatru svaki trag srpskog postojanja. U tome nisu uspevali. Crkva je bila svaki put prva na rušilačkom udaru - objašnjava paroh Dalibor Simunović.
Izgradnja novog hrama u Turjaku počela je tek 1981. godine, a završena je i osveštana 1997. godine. Tog perioda prisetio se i vladika banjalučki Jefrem, koji kaže da je nedugo nakon preuzimanja episkopske dužnosti posetio Turjak i sa tadašnjim parohom Vojislavom Javorcem odlučio da se krene u izgradnju hrama.
- Turjak je mesto koje je kroz istoriju mnogo stradalo, stradali su i narod i crkva, ali su uvek časno obeležavali svoje ime i slavu, čuvali svoju bogomolju. Dokaz tome je stalna obnova Hrama Svetog proroka Ilije. Izgrađena je i parohijska sala, zamenjen krov i uređena unutrašnost hrama. Planirana je i izgradnja ograde oko crkvenog kompleksa - kazao je vladika Jefrem.
Duh pravoslavlja se ne može uništiti
You tube video printscreen
Paroh Dalibor Simunović
U crkvenoj porti u Turjaku je i Jevanđelje iz doba Franje Josifa Prvog, štampano u martu 1890. godine. Nekada je bilo u službenoj upotrebi, a sada je muzejski eksponat.
- Jevanđelje je bilo u veoma lošem stanju. Restaurirali smo ga i to je takođe važan dokument - podseća paroh Dalibor Simunović. U Drugom svetskom ratu sve je u Turjaku spaljeno i uništeno, crkvene knjige, letopisi, dokumenti... Preživelo je jedino ovo Jevanđelje.
- Osim kamena temeljca, Jevanđelja i zvona, nikakav drugi dokument ne postoji. Imamo malu fotografiju stare crkve koja je poslužila za crtež i to je sve. Ali duh pravoslavlja živi u narodu, a to je najveća bogomolja koja se ne može uništiti - kaže paroh Dalibor Simunović.
Ova bogomolja je najstarija u celom kraju, a njena prošlost tragična, posebno u Drugom svetskom ratu, kada su mnoge porodice sa Kozare i Potkozarja oterane u ustaške logore smrti Jasenovac i Stara Gradiška, a njihove kuće i bogomolje spaljene. Iz tog perioda sačuvano je zvono, izliveno 1925. godine u Novom Sadu, kupljeno prilozima meštana Turjaka i Šaškinovaca. Kada je crkva obnovljena, postavljeno je na vidno mesto, kao eksponat.
- Sada zvono svedoči o vremenu kada su Srbi proterivani, odvođeni u logore NDH, ubijani, a srpske crkve rušene, paljene i uništavane - kaže paroh Simunović, veoma posvećen očuvanju crkvenih dragocenosti i srpske duhovnosti.
U Turjaku je, na Ilindan 2023. godine osveštano novo zvono. Učinio je to episkop banjalučki Jefrem, uz sasluženje brojnih sveštenika. Sadašnje zvono, čiji zvuk se razleže selima Kozare i Potkozarja, darovali su kumovi Predrag i Gordana Mirjanić. Te godine, sveštenstvo i vernici u Turjaku imali su više razloga za slavlje. Obeleženo je 140 godina od osveštanja prvog hrama u ovom živopisnom mestu pod Kozarom.
Ova tradicija je bila prisutna kod katoličkog stanovništva Balkana, gde je tetoviranje služilo za zaštitu žena od harema, a muškaraca od regrutacije u janjičare. Tetovirani Simboli su često bili povezani sa krstom. Iako se običaj uglavnom praktikovao među adolescentima, i danas ga je moguće videti kod starijih žena, kao trag drevnih običaja iz vremena Osmanskog carstva.
U krugu porodice i prijatelja dečaci su ugasili prvu svećicu na torti uz pomoć starijeg brata Konstantina, roditelji su u njihovu čast organizirali veselu proslavu.
U besedi za četvrtak 5. sedmice po Duhovima veliki srpski svetitelj objašnjava zbog čega osveta nikada ne donosi pobedu i kako se čuva mir čak i kada nas drugi povrede.
Pravoslavni vernici danas obeležavaju Svetog apostola Judu i Svetog Jovana Šangajskog po novom kalendaru, dok se po starom kalendaru obeležava Polaganje rize Presvete Bogorodice u crkvu Vlahernsku u Carigradu. Katolička crkva obeležava spomendan Svetog Otona iz Bamberga, dok muslimani i Jevreji nemaju univerzalno priznat veliki praznik.
Veliki svetitelj pravoslavlja upozoravao je da ljutnja ne povređuje samo druge ljude, već zarobljava i onoga koji joj se prepusti, a u njegovim rečima nalazi se put ka smirenju i duhovnoj slobodi.
Iako je bio iz porodice bliske Gospodu Isusu Hristu, nije isticao svoje poreklo, već je život posvetio propovedanju Jevanđelja i vernosti Hristu, zbog čega je postao jedan od Njegovih najpoštovanijih učenika.
Posle 15 godina postupka, Strazbur je utvrdio da je Turska prekršila prava klirika i osporio tumačenje Lozanskog sporazuma, što može uticati i na druge slučajeve u Istanbulu.
Kimberli Gilfojl, nekadašnja voditeljka i tužiteljka, primila je svetinju sa Atosa u gestu koji je u prvi plan stavio duhovnu simboliku, a ne protokol i funkciju.
Poslednji ispraćaj 12-godišnjeg sina protojereja Ostoje Kneževića i popadije Viktorije duboko potresa vernike i bližnje, ostavljajući porodicu u tišini, molitvi i najtežem iskušenju koje jedan dom može da doživi.
Porodica, sveštenstvo i verni narod oprostili su se od sina sveštenika Ostoje Kneževića, dok je mitropolit crnogorsko-primorski u besedi poručio da se bol nosi krstom Hristovim, a da se duša čistote sabira u večnom životu.
Na sahrani dvanaestogodišnjaka koji je tragično preminuo, mitropolit Dimitrije govorio o veri, večnom životu i susretu bez rastanka, dok su porodica i vernici u tišini slušali poruke utehe i nade.
Dobrun kod Višegrada krije priču o monasima, carevima, razaranjima i obnovama koje prkose vremenu, mesto gde se slojevi istorije ne čitaju, nego osećaju pod nogama i u tišini zidova.
Izjava nekadašnjeg reis-ul-uleme Mustafe Cerića rasplamsava strasti u regionu, dok Episkop Sergije i Mitropolit Fotije upozoravaju na opasnost od političkih eksperimenta sa vekovnim crkvenim tradicijama i mir među narodima.
Manastir Žiča, koji je Sveti Sava izabrao za sedište prve srpske arhiepiskopije, mnogo je više od mesta molitve: u njegovim zidovima oblikovala se duhovna ideja Srbije, krunisani su vladari i ispisivane stranice istorije
Manastir Svetih arhangela, zadužbina cara Stefana Dušana podignuta između 1343. i 1352. godine, bio je jedno od najznačajnijih duhovnih središta srednjovekovne Srbije i njegovo poslednje počivalište.
Na obalama Bistrice vekovima opstaje kompleks u kojem se prepliću tragovi Svetog Save, srpskih patrijaraha, srednjovekovnih vladara i manje poznatih priča ispisanih u kamenu, freskama i obnovama kroz različite epohe.
Na mestu gde se čuva sećanje na Kosovsku bitku služen je pomen knezu Lazaru i kosovskim mučenicima, dok su završetak okupljanja obeležila privođenja posle intervencije Kosovske policije.
I zaista, svaki Srbin danas domaćin, i svaka majka Srpkinja danas na Kosovu je na putu svetoga kneza Lazara i majke Jugovića, istakao je mitropolit Joanikije.
Mozaična ikona Presvete Bogorodice Odigitrije, pred kojom je, prema predanju, poslednje trenutke proveo otac Svetog Save, prvi put je izneta iz riznice Manastira Hilandar i predstavljena javnosti u prestonom gradu Srbije.
U autorskom tekstu koji prenosimo u celosti, protojerej-stavrofor dr Velibor Džomić, pozivajući se na dokumenta iz 2012. godine, tvrdi da Temeljni ugovor nije odstupio od stava blaženopočivšeg mitropolita crnogorsko-primorskog.
Dodaj Religija kao željeni izvor na Googlu
