NOVA, OPASNA, IGRA PRIŠTINE SRPSKIM SVETINJAMA: Ko "brani" Gračanicu od njenih čuvara

Gradnja monaškog konaka u porti Manastira Gračanica, miran i prirodan čin u životu jedne žive svetinje, pretvorena je u Prištini u političko-medijski incident. Umesto da se govori o potrebama monaške zajednice i očuvanju duhovnog prostora, pokrenuta je nova optužba protiv Srpske pravoslavne crkve, ovog puta uz tvrdnju da sama Crkva navodno ugrožava manastir koji je vekovima čuvala i sačuvala.

Kosovski mediji na albanskom jeziku otišli su i korak dalje. Umesto elementarne profesionalne distance, plasirana je teza da SPC, u saradnji sa opštinom Gračanica, "preti da ugrozi manastir". Najglasnija u toj kampanji bila je prištinska Koha, koja je izgradnju konaka predstavila kao nelegalan čin, navodno sproveden bez saglasnosti institucija u Prištini nadležnih za zaštitu kulturnog nasleđa.

Kada se optužbe pakuju kao briga za svetinju

U tekstu Kohe navodi se da Manastir Gračanica ima status trajno zaštićenog kulturnog dobra i da je objekat koji se gradi smešten "uz sam ogradni zid manastira", čime se čitalac sistematski navodi na zaključak da SPC i lokalna srpska samouprava ugrožavaju srednjovekovnu svetinju.

Tanjug/ Aleksandar Nalbantjan

 

- Srpska pravoslavna crkva zajedno sa opštinom Gračanica ignorisale su Zakon o kulturnom nasleđu započinjanjem izgradnje objekta uz sam ogradni zid manastira Gračanica. Pored toga, opština, odnosno Odeljenje za urbanizam i planiranje, nakon izdavanja dozvole bez saglasnosti nadležnih institucija, odbija da je suspenduje do razmatranja projekta od zakonom nadležnog organa - piše Koha.

Dalje se u tekstu tvrdi da je Gračanica „trajni spomenik pod zaštitom“, da se nalazi u arheološkoj zoni, kao i da je u jugoistočnom delu manastirskog zida prethodno srušen deo postojećeg objekta, navodno bez saglasnosti institucija za zaštitu kulturnog nasleđa, nakon čega je započeta izgradnja monaškog konaka unutar zaštićenog perimetra.

Zakon kao alat pritiska, ne kao načelo

Koha posebno naglašava da je opština Gračanica izdala građevinsku dozvolu bez saglasnosti Kosovskog instituta za zaštitu spomenika i Arheološkog instituta Kosova, te da je odbila da tu dozvolu suspenduje dok projekat ne razmotri "jedina zakonom određena institucija nadležna za odobravanje intervencija na kulturnom nasleđu".

 

Tanjug/ Filip Kraincanic

 

U tekstu se citira i zakon, uz poruku da „svaka intervencija koja utiče na celovitost ili vrednosti kulturnog nasleđa zahteva saglasnost nadležne institucije, koja ima pravo veta i može naložiti hitnu obustavu neovlašćenih radova“.

Gračanica nije administrativni objekat, već zadužbina

Iza ovakvog narativa, međutim, stoji duboko licemerje. Manastir Gračanicu nije podigla bilo kakva institucija, već srpski kralj Stefan Uroš II Milutin, između 1315. i 1321, i posvetio ga Uspenju Presvete Bogorodice. To je bila poslednja od čak 42 njegove zadužbine, nastajale od Beograda, Soluna i Barija, do Jerusalima i Carigrada, tokom 42 godine vladavine.

U zidovima Gračanice, prvi put u starom srpskom slikarstvu, oslikana je genealoška loza dinastije Nemanjića - šesnaest portreta koji svedoče o državnosti i duhovnom kontinuitetu srpskog naroda. Na samom ulazu nalaze se portreti ktitora, kralja Milutina i kraljice Simonide, čije su oštećene oči na fresci nadahnule Milana Rakića da napiše jednu od najpotresnijih pesama srpske književnosti.

Od 2006. Gračanica se nalazi i na Uneskovoj listi svetske kulturne baštine. Upravo zato je krajnje cinično kada se iz Prištine danas govori o "zabrinutosti" za njenu sudbinu.

Tanjug/ Aleksandar Nalbantjan

 

Zaboravljena istorija nasilja nad svetinjama

Istorija poslednjih decenija svedoči o nečemu sasvim suprotnom. Pravoslavne svetinje na Kosovu i Metohiji bile su paljene, pljačkane, minirane, skrnavljene i sistematski devastirane. Proglašavane su čak i "albanskim kulturnim nasleđem". Tokom Martovskog pogroma 17. i 18. marta 2004. oskrnavljeno je i uništeno oko 40 crkava i manastira SPC, dok su međunarodne institucije nemo posmatrale nasilje.

Ni Gračanica nije ostala pošteđena. Pre pet godina sa glavne manastirske porte skinuta je zastava SPC i polomljen jarbol. Dve godine kasnije, nedaleko od manastira, tokom takozvanog „Ulpiana festivala“, izveden je paganski performans uz paljenje tri velika krsta, zbog čega je reagovala Eparhija raško-prizrenska, ocenivši taj čin kao prizor koji podseća na progone prvih hrišćana i savremeno ponižavanje srpskih svetinja.

U tom kontekstu, priča o tome da Priština „brani“ Gračanicu od Srpske pravoslavne crkve zvuči kao loše režirana farsa. Ona ne govori o zaštiti kulturnog nasleđa, već o nastavku višedecenijskog nastojanja da se ospori prisustvo SPC i srpskog naroda na Kosovu i Metohiji - čak i onda kada je reč o manastiru koji je vekovima preživeo carevine, ratove i pogrome, ali se danas, paradoksalno, proglašava ugroženim upravo od onih koji su ga podigli i sačuvali.

Ostavite komentar

Пошаљи коментар

Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.

0 Komentara