SVETINJA NA VRAČARU PONOVO U CENTRU PAŽNJE: Održana sednica Centralnog tela za dovršenje Hrama Svetog Save

U svetosavskoj tišini Hrama na Vračaru danas je održana sednica Centralnog tela za dovršenje Spomen-hrama Svetog Save, kojom je predsedavao patrijarh Porfirije. Ovaj čin bio je snažan podsetnik na zavet predaka i neugaslu težnju da se hram — kao simbol jedinstva, vere i kulture srpskog naroda — privede svom punom sjaju. Nakon sednice, mitropolit niški Arsenije služio je parastos svim ktitorima i priložnicima ove svetinje.

Foto: preuzeto sa spc.rs

 

Istorijat hrama Svetog Save na Vračaru nije samo priča o kamenju i malteru, već o veri, stradanju, nadi i vaskrsenju — baš kao i sama istorija naroda koji ga je s mukom i ljubavlju podizao više od jednog veka. Godine 1594. Turci su, u nastupu okrutne sile, na Vračarskom platou spalili mošti Svetog Save — prvog srpskog arhiepiskopa, učitelja i prosvetitelja. Bio je to čin duboke uvrede, ali i božanskog predskazanja: upravo to mesto pepela postaće seme jednog budućeg duhovnog svetionika.

Tri stoleća kasnije, 1895. godine, tek što je oslobođen iz vekovnog ropstva, srpski narod okuplja svoje najuglednije sinove i osniva Društvo za podizanje Hrama Svetog Save. Na njegovom čelu bio je mitropolit Mihajlo, a zadatak Društva bio je jasan — podići hram na mestu svetog ognja, gde je telo Svetitelja pretvoreno u plamen večne uspomene.

Shutterstock

 

Ideja u kamenu: od skice do temelja

Prvi konkurs za izradu projekta raspisan je 1905. godine, ali sudbina, kao i uvek, nije žurila. Projekti nisu zadovoljili visoke zahteve, a Balkan je ubrzo bio uvučen u ratne vihore koji su parali sve ideje o gradnji. Tek nakon Prvog svetskog rata, 1919. godine, Društvo je obnovljeno, a 1926. raspisan je novi, jugoslovenski konkurs.

Među 22 prispela rada istakao se onaj profesora Bogdana Nestorovića, čije će delo, u saradnji sa Aleksandrom Derokom, postati temeljna vizija hrama. Njihov projekat oslonjen je na srpsko-vizantijsku tradiciju, ali nadahnut savremenim duhom, sa ambicijom da primi 6.000 vernika.

Godine 1935. počinje gradnja. A na dan Spaljivanja moštiju, 10. maja 1939, patrijarh Gavrilo svečano polaže povelju u temelje budućeg hrama, izgovarajući reči koje i danas odzvanjaju: „Na mestu gde su spaljene česne mošti Svetiteljeve... podiže se ovaj veličanstveni hram u Beogradu, u večiti spomenik duboke zahvalnosti...“

Foto: preuzeto sa spc.rs

 

Zastoj – vreme tame i tišine

Sudbina, međutim, ponovo zastaje u koraku. Drugi svetski rat guta Evropu, a gradilište Hrama postaje skladište okupatorskih jedinica. Nakon rata, u novoj, ateističkoj Jugoslaviji, Srpska pravoslavna crkva je obespravljena, a gradnja hrama zabranjena.

Društvo za podizanje Hrama ukinuto je 1948. godine, a vekovna nada ponovo položena u tišinu. Ipak, kao što plamen vere nikada ne iščezava iz duše naroda, tako ni san o hramu nije zaboravljen.

Vaskrsenje nade – 1985. godina

Patrijarh German, oličenje upornosti i mudrosti, od 1958. neumorno lobira za nastavak gradnje. Posle čak 88 molbi i odbijanja, 1984. godine dolazi konačno „da“ — i dozvola da hram vaskrsne iz zaborava.

Profesor Branko Pešić preuzima odgovornost da nastavi delo Nestorovića i Deroka, prilagođavajući ga savremenim tehnikama. Dana 30. aprila 1985. godine patrijarh German ponovo osveštava temelje hrama. Na praznik Svetog Vasilija Ostroškog, 12. maja, služena je prva liturgija u još nedovršenim zidinama, pred 12.000 duša u hramu i još 80.000 vernika u porti — prizor koji ni najlepša ikona ne bi mogla verno dočarati.

Foto: preuzeto sa spc.rs

 

Hram kao večiti zavet

Od 1985. do danas Hram Svetog Save rastao je iz dana u dan, uprkos svim izazovima vremena, politike i ekonomije. Kruna njegove konstrukcije postavljena je 1989. godine, kada je podignuta centralna kupola, teška 4.000 tona, s krstom visine 12 metara. Kao simbol uznesenja duše srpske ka nebu, ona danas svetluca nad Beogradom — vidljiva i kada se čovek moli, i kada ćuti.

Hram Svetog Save danas je više od građevine — on je svetilište, muzej, škola, oltar i dom. On je opomena, zavet i blagoslov. U njemu je utisnuta svaka suza, svaka molitva, svaki pogled uzdignut ka nebu kroz istoriju. U njegovim zidinama oseća se tihi hod monaha iz Mileševe, zvuk psaltira iz Studenice, glasovi naroda iz svih epoha koji šapatom govore: „Ovo je naš dom.“

Foto: preuzeto sa spc.rs

 

Zavetni hram na Vračaru, sazidan rukama mnogih pokolenja i srcima ispunjenim verom, duhovni je orijentir, ali i svedočanstvo trajanja srpskog naroda kroz vekove. Svaki susret u njemu, svaka molitva i svako podsećanje na njegove ktitore obnavlja našu odgovornost da ovu svetinju dovršimo u duhu onih vrednosti na kojima je utemeljena — vere, ljubavi i narodnog jedinstva.

Ostavite komentar

Пошаљи коментар

Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.

0 Komentara