Lev Radin/PACIFIC / Sipa Press / Profimedia, Andreas SOLARO / AFP / Profimedia
Zvanično hvaljena kao "istorijski trenutak jedinstva", poseta poglavara Rimokatoličke crkve izaziva zabrinutost teologa i klirika – da li se radi o dijalogu ili političko-verskoj igri?
Predstojeća poseta Pape Lava XIV Carigradskoj patrijaršiji i Nikeji u Vitiniji, povodom 1700 godina od Prvog vaseljenskog sabora, najavljena je kao „istorijski trenutak jedinstva“. Ipak, mnogi pravoslavni teolozi i vernici vide senke i pitanja iza ovog susreta, zabrinuti za budućnost dijaloga i očuvanje pravoslavne teološke čistote.
Predstojeća poseta rimskog pape Lava XIV Carigradskoj patrijaršiji i Nikeji u Vitiniji, povodom 1700 godina od Prvog vaseljenskog sabora, predstavljena je od strane zvaničnih izvora kao „istorijski trenutak jedinstva“. Međutim, za značajan deo pravoslavnog vernog naroda i teološkog sveta, ova poseta nije lišena senki i pitanja.
Dana 28. novembra 2025. godine, poglavar Rimokatoličke crkve otputovaće u Nikeju, mesto gde je 325. godine po Hristu sveti car Konstantin sazvao Prvi vaseljenski sabor, postavljajući temeljne okvire hrišćanske vere. Dan kasnije, 29. i 30. novembra, Papa će posetiti sedište Carigradske patrijaršije u Fanaru, gde će prisustvovati prazničnoj liturgiji povodom spomena Svetog apostola Andreja Prvozvanog, osnivača Crkve u Carigradu.
Tanjug/AP Photo/Andrew Medichini
Papa Lav XIV
Granice "jedinstva"
Poziv papi, koji je uputio patrijarh carigradski Vartolomej, deo je višedecenijske strategije jačanja dijaloga između pravoslavne i Rimokatoličke crkve. Ipak, za mnoge teologe i klirike, ova poseta izaziva više zabrinutosti nego radosti. Njihovi strahovi nisu protiv samog dijaloga, već protiv korišćenja jubileja za promociju modela „crkvenog jedinstva“ koji prevazilazi granice pravoslavne ekleziologije.
Prvi vaseljenski sabor je definisao Simvol vere, osudio jeresi i utvrdio put istine u Hristu kroz vekove. Pozivanje na taj istorijski sabor kao na povod za političko-verske poruke jedinstva opravdano izaziva pitanja. O kakvom se jedinstvu govori, kada Vatikan i dalje čvrsto zastupa dogmate poput papinskog prvenstva i nepogrešivosti, koje pravoslavna crkva nikada nije prihvatila?
Credit: Lev Radin / Shutterstock Editorial / Profimedia
Patrijarh Vartolomej
Diplomatija ili teologija?
Brojni pravoslavni mediji pišu da vreme ove posete nije slučajno. U periodu geopolitičkih previranja i pojačanih pritisaka na istočna patrijaršijska sedišta, papina prisutnost u Nikeji i Fanaru može se tumačiti i kao poruka globalnog uticaja. Carigradska patrijaršija, koja se nalazi u složenoj poziciji u Turskoj i uživa ograničene institucionalne slobode, možda traži međunarodnu podršku. Ipak, takva podrška može biti praćena i političkim pritiscima i sugestijama.
Mnogi klirici podsećaju da svaki put kada se približi neki „komunikacioni događaj“ između Rima i Carigrada, istovremeno se rasplamsavaju i rasprave o "ujedinjenoj Crkvi". Ključno pitanje jeste: da li je cilj tih razgovora istinska teološka bliskost ili diplomatska ravnoteža koja prvenstveno služi geopolitičkim interesima?
Glasovi zabrinutosti
Od Svete gore do teoloških fakulteta, mnogi izražavaju sumnju i skepsu. Smatraju da preterano medijsko isticanje ove posete prikriva suštinu: potrebu za iskrenim pokajanjem i povratkom patrističkom predanju. Kako je istakao jedan od najuglednijih teologa iz Carigrada:
— Jedinstvo se ne gradi fotografijama i osmesima, već zajedničkim ispovedanjem vere.
Ove reakcije ne dolaze s margina, već predstavljaju brigu značajnog dela crkvenog tela, koji uočava postepeno stvaranje klime "kompromisnog približavanja", koje može da naruši teološku čistotu pravoslavlja.
Prvi vaseljenski sabor nije bio "svečanost dijaloga", već borba za istinu. Sveti Oci tada nisu oklevali da osude zablude, čak i po cenu sopstvenih stradanja. Danas, 1700 godina kasnije, njegovo obeležavanje ne može biti odvojeno od te istorijske istine.
Pravoslavlje se ne plaši dijaloga, ali ga ne sme ni tražiti po svaku cenu. Istina Crkve nije predmet pregovora, niti rezultat diplomatskih kompromisa. Obeležavanje jubileja u Nikeji mora biti pre svega podsećanje na tu istinu, a ne sredstvo javnih odnosa.
Kako se približavaju datumi poseta, ostaje da se vidi da li će susret pape i carigradskog patrijarha proteći u tom duhu ili postati još jedno poglavlje koje više razdvaja nego spaja hrišćanstvo.
Za pravoslavnu crkvu, put jedinstva ne vodi kroz kamere, već kroz pokajanje i zajedničko ispovedanje vere — putem koji su pre sedamnaest vekova utvrdili Sveti Oci Nikeje i koji su danas pozvani da slede crkveni poglavari, ne samo rečima, već delima.
Četvorodnevni simpozijum u Vatikanu obeležio 1700 godina od Prvog vaseljenskog sabora: papa Lav XIV pozivao na jedinstvo i sinodalnost svih hrišćana, dok pravoslavni glasovi upozoravaju na opasnosti relativizacije vere i gubitka svetootačkog nasleđa.
Dok patrijarh carigradski najavljuje dolazak rimskog pontifa i poziva na „jedinstvo u istini“, među pravoslavnim narodima raste strah da se ispod plašta sabornosti krije najdublja izdaja Svetog Predanja
Prisustvo prelata Džozefa Tobina na pravoslavnom bogosluženju, tokom kojeg ga je patrijarh Vartolomej oslovio titulom "visokopreosvećeni", izazvalo je oštre reakcije vernika širom sveta i otvorilo ozbiljna kanonska pitanja o granicama dijaloga s Vatikanom.
Na zvaničnoj večeri sa katoličkim hodočasnicima patrijarh Carigradski govorio o jedinstvu hrišćana, svom školovanju u Rimu i susretima sa papama, što je naišlo na osudu protivnika ekumenizma u pravoslavnom svetu.
Prema jevanđelju, Isus Hristos je rođen tačno u ponoć, kada se najsjajnija zvezda koja se kretala od istoka prema zapadu zaustavila iznad pećine kraj Vitlejema.
Posle svečanog večernjeg bogosluženja sa petohlebnicom u crkvi Svetog Marka, arhimandrit Vasilije osveštao je badnjake pred vernicima, a molitva koja je tom prilikom uzdignuta sabrala je u sebi sećanje na raj, krst i početak spasenja.
Selsko meso, staro jelo iz ruralnih krajeva, vraća se na trpeze kao simbol zajedništva, topline doma i prazničnih okupljanja — a tajna njegovog bogatog ukusa krije se u jednostavnim sastojcima i sporom, strpljivom krčkanju.
Pripremite ove nežne kolačiće po receptu koji se čuva generacijama i otkrijte kako svaki zalogaj može da probudi sećanja, poveže porodicu i upotpuni praznično slavlje.
Pišinger je jednostavna, ali raskošna poslastica koja vekovima krasi slavske trpeze — savršena za sve koji vole spoj hrskavih oblandi i čokolade, uz miris doma i prazničnu toplinu.
Dvodnevni skup posvećen Prvom vaseljenskom saboru – 1.700 godina trajnog nasleđa na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu okupio je teologe, istoričare i crkvene velikodostojnike, uz izložbu umetničkih dela i bogat program predavanja.
Razgovori sa poglavarom Rimokatoličke crkve o zamrzavanju fronta, razmenama zarobljenika i povratku ukrajinske dece otvorili su novu fazu međunarodnih pritisaka.
U Vili Barberini, daleko od kamera, Sveti Otac i ratni predsednik Ukrajine vodili su razgovor čije poruke prevazilaze diplomatiju i zadiru u samu savest savremenog čoveka.
Posle svečanog večernjeg bogosluženja sa petohlebnicom u crkvi Svetog Marka, arhimandrit Vasilije osveštao je badnjake pred vernicima, a molitva koja je tom prilikom uzdignuta sabrala je u sebi sećanje na raj, krst i početak spasenja.
Posle svečanog večernjeg bogosluženja sa petohlebnicom u crkvi Svetog Marka, arhimandrit Vasilije osveštao je badnjake pred vernicima, a molitva koja je tom prilikom uzdignuta sabrala je u sebi sećanje na raj, krst i početak spasenja.
Praznik Rođenja Hristovog, koji Srpska pravoslavna crkva obeležava 7. januara, ne govori o sili i sjaju, već o tišini, smirenju i nadi koja već dva milenijuma iznova ispituje čoveka i njegov odnos prema Bogu i drugima.
Osvrćući se na Pravednog Josifa, Sveti Nikolaj Ohridski i Žički nas u svojoj besedi za 31. utorak po Duhovima podseća kako vera i poslušnost Bogu oblikuju život i donose proslavu onima koji ga slede, čak i u najmračnijim trenucima.
Pravoslavno predanje i oci otkrivaju zašto ovaj dan nije samo uvod u slavlje, već duhovni ispit – i kako od njega zavisi da li će Rođenje Hristovo ostati običan datum ili lični susret.
