Od narodnih predanja o zaštiti doma i zdravlju do pogrešnog razumevanja uloge ikona, Crkva objašnjava gde se završava iskreno poštovanje svetitelja, a gde počinju verovanja koja nisu deo pravoslavnog učenja.
Svetitelji zauzimaju posebno mesto u životu pravoslavnih vernika. Njihova imena nose porodice, njima su posvećeni hramovi, praznici se obeležavaju u crkvenom kalendaru, ali i kroz krsnu slavu, a njihove ikone nalaze se u domovima vernika. Ipak, način na koji se svetitelji doživljavaju u narodu ponekad prevazilazi ono što pripada zvaničnom crkvenom učenju. Zato se postavlja pitanje gde prestaje molitveno poštovanje, a gde počinju narodna tumačenja koja su se vekovima prenosila.
Prema pravoslavnom učenju, svetitelji nisu božanstva niti bića koja samostalno upravljaju ljudskim životima. Crkva ih poštuje jer su svojim životom svedočili veru i pokazali put približavanja Bogu. Oni se ne obožavaju, već poštuju kao ljudi koji su svoj život posvetili veri i koji se smatraju molitvenim zastupnicima vernika pred Bogom. Kroz istoriju su se oko pojedinih svetitelja razvila narodna predanja. Ljudi su ih povezivali sa zaštitom putnika, zdravljem i različitim životnim potrebama, ali Crkva podseća da svetitelji nisu nosioci posebne moći nad određenim oblastima života, već primeri vere i zajednice sa Bogom.
Pojedini svetitelji vekovima su bliski narodu, pa su oko njihovih života nastajala različita predanja. Sveti Nikola jedan je od najpoštovanijih svetitelja u pravoslavlju. Crkva ga pamti kao velikog arhijereja koji je život posvetio veri, služenju ljudima i milosrđu. Narodna tradicija ga je povezala sa zaštitom putnika, moreplovaca i domaćinstava, dok je crkveni pogled usmeren pre svega na njegovu veru i život.
Slično je i sa Svetim Georgijem, velikomučenikom koji je stradao zbog vere i ostao veran Hristu. U narodnoj tradiciji povezuje se sa dolaskom proleća, zaštitom stoke i plodnošću zemlje, ali ta značenja nisu deo crkvenog učenja. Ovakva predanja pokazuju kako su ljudi kroz vekove uz imena svetitelja vezivali svoje nade i svakodnevne potrebe.
U pravoslavnom učenju, ikona nije ukras niti predmet kojem se pripisuje samostalna moć, već izraz vere i podsetnik na ličnost koja je na njoj predstavljena.Na opasnost da se ikona shvati kao predmet koji sam po sebi poseduje posebnu moć upozorio je protojerej-stavrofor Zoran Đurović.
- Ikona nije amulet ili nekakav sveti objekat, predmet, utvara - rekao je on, objašnjavajući da se njen smisao ne nalazi u materijalu od kojeg je napravljena.
Govoreći o njenom mestu u molitvenom životu, otac Zoran je naglasio:
- Ikona je sveta samo u ovom molitvenom procesu, susretu između čoveka koji se moli svetome predstavljenom na ikoni.
Vernik se pred ikonom ne obraća drvetu, boji ili materijalu, već se kroz nju usmerava ka Bogu i svetitelju. Čast koja se ukazuje ikoni odnosi se na prikazani lik, a ne na predmet od kojeg je napravljena.
O smislu ikone govorio je i protojerej-stavrofor Radomir Stanišić, podsećajući da se kroz nju ne poštuje materijal, već svetitelj čiji je lik predstavljen. Ikona nije predmet kojem se pripisuje samostalna sila, već podsticaj na molitvu i sećanje na život onoga ko je svedočio veru. Ipak, u narodnoj praksi postoje i drugačija shvatanja, pa neki ljudi određene ikone posmatraju kao predmete koji sami po sebi čuvaju kuću, donose sreću ili štite od nesreće. Takvo razumevanje nije u skladu sa crkvenim učenjem, jer se moć tada pripisuje predmetu, a ne veri i odnosu čoveka prema Bogu.
Mnogi vernici se pitaju kako se pravilno celiva ikona i kojim redom joj se pokloniti u hramu, često se usredsređujući na formu, a zanemarujući suštinu. Arhimandrit Makarije, iguman Manastira Fenek objašnjava da stroga pravila nisu najvažnija, već iskren odnos prema svetitelju.
- Redosled celivanja nije toliko važan, važno je da to radimo iz vere i sa poštovanjem - poručuje otac Makarije, podsećajući da ikona nije samo predmet, već podsećanje na svetitelja i poziv na molitvu. Celivanje ikone treba da bude praćeno prekrštavanjem i poklonom, ali pre svega unutrašnjom verom, a ne pukim ispunjavanjem forme.
- Važno je da znate koji svetitelj se nalazi na ikoni i da mu se obratite s odgovarajućim molitvama. Najpre se celiva ikona svetitelja kojem je crkva posvećena, zatim ikona Spasitelja, a potom Majke Božje. Ukoliko postoje i druge ikone, one se celivaju nakon toga. Ovaj postupak je jednostavan i počiva na iskrenoj veri, a ne na formalnim pravilima.
Odnos prema svetiteljima pokazuje granicu između vere i narodnog predanja. Kada svetitelji čoveka podstiču na molitvu, pokajanje, ljubav prema bližnjima i ugledanje na njihov život, takvo poštovanje je u skladu sa crkvenim učenjem. Ali kada se svetitelji posmatraju kao oni koji samostalno ispunjavaju želje ili utiču na životne događaje, gubi se smisao pravoslavnog razumevanja.
Crkva ne odbacuje ljubav naroda prema svetiteljima, ali podseća da oni nisu zamena za Boga niti čuvari ljudske sudbine. Njihovi životi su primeri vere, istrajnosti, milosrđa i ljubavi prema bližnjima, a njihova poruka jeste da čovek kroz veru može pronaći snagu za suočavanje sa životnim teškoćama.
Obeležavanje svetitelja zaštitnika porodice kroz vekove je sačuvalo svoje mesto u životu srpskih porodica, ali su se uz molitvu, slavski kolač i sveću razvili i brojni narodni običaji koji nisu deo crkvenog učenja
Vekovima se među vernicima prenosi da se na praznike obeležene crvenim slovom ništa ne sme raditi, ali mnoga takva pravila nisu deo crkvenog učenja.
Božić, Vaskrs, Bogojavljenje i druge velike praznike prate brojna narodna tumačenja i običaji, ali crkveno učenje njihov smisao vidi u duhovnoj poruci, a ne u predskazanjima.
Društvene mreže, pa i neki sajtovi, puni su „pravila“ koja se predstavljaju kao pravoslavna tradicija. Otkud toliko zabrana, zašto ih ljudi prihvataju kao istinu i šta zapravo poručuje Crkva o postu, praznicima i hrani?
Eparhija raško-prizrenska zabrinuta zbog privođenja Srba nakon Vidovdana i traži istragu navoda o prekoračenju ovlašćenja i ugrožavanju prava vernika.
Od narodnih predanja o zaštiti doma i zdravlju do pogrešnog razumevanja uloge ikona, Crkva objašnjava gde se završava iskreno poštovanje svetitelja, a gde počinju verovanja koja nisu deo pravoslavnog učenja.
Poglavar Srpske pravoslavne crkve poručio je da snaga naroda počiva na očuvanju vere i identiteta, podsećajući da Vidovdan i Sveti knez Lazar svedoče o izboru večnih vrednosti koje su kroz vekove čuvale dostojanstvo i slobodu.
Recept monahinje Atanasije Rašić iz knjige "Ko posti, dušu gosti" spaja krompir, šargarepu, celer i karfiol sa mirisnim sosom od paradajza i belog luka u jednostavno, zasitno jelo koje se lako priprema i dugo pamti.
Sveti Manuil, Savel i Ismail bili su Persijanci, sinovi oca neznabošca i majke hrišćanke, koja ih je odmalena vaspitala u duhu Jevanđelja i privela svetom krštenju.
Posle 15 godina postupka, Strazbur je utvrdio da je Turska prekršila prava klirika i osporio tumačenje Lozanskog sporazuma, što može uticati i na druge slučajeve u Istanbulu.
Kimberli Gilfojl, nekadašnja voditeljka i tužiteljka, primila je svetinju sa Atosa u gestu koji je u prvi plan stavio duhovnu simboliku, a ne protokol i funkciju.
Poslednji ispraćaj 12-godišnjeg sina protojereja Ostoje Kneževića i popadije Viktorije duboko potresa vernike i bližnje, ostavljajući porodicu u tišini, molitvi i najtežem iskušenju koje jedan dom može da doživi.
Porodica, sveštenstvo i verni narod oprostili su se od sina sveštenika Ostoje Kneževića, dok je mitropolit crnogorsko-primorski u besedi poručio da se bol nosi krstom Hristovim, a da se duša čistote sabira u večnom životu.
Na sahrani dvanaestogodišnjaka koji je tragično preminuo, mitropolit Dimitrije govorio o veri, večnom životu i susretu bez rastanka, dok su porodica i vernici u tišini slušali poruke utehe i nade.
Razumevanje ovih simbola pomaže vernicima da bolje upoznaju život i podvig svetitelja.
Od dovratnika do vitrine, neke navike u rasporedu svetinja potiču iz pogrešnih tumačenja, a prema učenju Crkve, mesto koje im dajemo otkriva koliko razumemo njihovu pravu ulogu u svakodnevnom životu.
Osnovne ikone u svakom pravoslavnom domu jesu ikona Gospoda Isusa Hrista, ikona Presvete Bogorodice i ikona porodične krsne slave.
Eparhija raško-prizrenska zabrinuta zbog privođenja Srba nakon Vidovdana i traži istragu navoda o prekoračenju ovlašćenja i ugrožavanju prava vernika.
Godine same po sebi ne donose unutrašnju promenu, niti garantuju duhovnu zrelost.
Crkva uči da čovekov život i duhovno sazrevanje ne zavise samo od prijateljstva, već se mnogo može naučiti i od neprijatelja.
Smrt Marije Belečiju i njene trinaestogodišnje ćerke Izabele potresla je Italiju, a opelo je otvorilo teško pitanje pravoslavnog odnosa prema grehu, odgovornosti i Božijem milosrđu.
Pripovetka o prazniku koji nas uči da se prava vera vidi kroz ljubav, dobrotu i dela učinjena za druge
Na mestu gde se čuva sećanje na Kosovsku bitku služen je pomen knezu Lazaru i kosovskim mučenicima, dok su završetak okupljanja obeležila privođenja posle intervencije Kosovske policije.
I zaista, svaki Srbin danas domaćin, i svaka majka Srpkinja danas na Kosovu je na putu svetoga kneza Lazara i majke Jugovića, istakao je mitropolit Joanikije.
Mozaična ikona Presvete Bogorodice Odigitrije, pred kojom je, prema predanju, poslednje trenutke proveo otac Svetog Save, prvi put je izneta iz riznice Manastira Hilandar i predstavljena javnosti u prestonom gradu Srbije.
Godine same po sebi ne donose unutrašnju promenu, niti garantuju duhovnu zrelost.
Crkveno predanje razlikuje ličnu molitvu za takve osobe od liturgijskog pominjanja, a ljubav prema njima ostaje poziv da se za njihovo dobro i spasenje ne prestaje moliti.
U besedi za ponedeljak 5. sedmice po Duhovima, Sveti Nikolaj Ohridski i Žički podseća da svaka reč ima težinu pred Bogom i poziva hrišćane na čuvanje misli, govora i srca.
Dodaj Religija kao željeni izvor na Googlu
