ZAŠTO NA PREOBRAŽENJE SRBI OSVEŠTAVAJU GROŽĐE, A RUSI JABUKE: Evo kako se ovaj praznik obeležava širom sveta

Preobraženje Gospodnje proslavljaju hrišćani različitih konfesija širom sveta. U pravoslavlju praznik se proslavlja 6. avgusta po julijanskom kalendaru, odnosno 19. avgusta po gregorijanskom kalendaru, dok se u katoličanstvu praznuje 6. avgusta po gregorijanskom kalendaru.

Događaji Preobraženja opisani su u svim jevanđeljima, osim u Jevanđelju po Jovanu (Mt. 17, 1–6; Mk. 9, 1–8; Lk. 9, 28–36). Toga dana Spasitelj je poveo sa sobom na goru Tavor svoje najbliže učenike, apostole Petra, Jakova i Jovana, i tokom molitve se pred njima preobrazio u svoj svojoj božanskoj slavi.

Preobraženje se proslavlja od davnina. Na Istoku je tradicija praznovanja Preobraženja postojala još od IV veka. Upravo tada je ravnoapostolna carica Jelena podigla na gori Tavor hram posvećen Preobraženju. O ovom prazniku govorili su i Sveti Jefrem Sirin i Sveti Jovan Zlatousti u svojim poukama. Prazniku je svoje besede posvetio i Sveti Andreja Kritski. Na Zapadu je Preobraženje ustanovljeno kao praznik za opšte poštovanje tek 1456. godine, odlukom pape Kaliksta III, u znak sećanja na pobedu hrišćanske vojske, predvođene ugarskim namesnikom Janošem Hunjadijem, nad Turcima kod Beograda.

Preobraženje u Srbiji

U Srpskoj pravoslavnoj crkvi Preobraženje Gospodnje proslavlja se svečanim bogosluženjima, a jedna od prepoznatljivih osobenosti praznika jeste blagosiljanje i osvećenje grožđa. Na prazničnoj liturgiji, posle zaamvone molitve, čita se molitva za blagosiljanje i osvećenje grožđa, nakon čega se grožđe kropi osvećenom vodom i potom deli vernicima kao blagoslov. U krajevima gde grožđe ne uspeva, blagosiljaju se jabuke ili drugi plodovi.

U srpskom narodu postoji običaj da se mlado grožđe ne jede pre Preobraženja, već da se prvi put proba upravo na ovaj praznik, nakon što bude doneto u hram i blagosloveno. Ovaj običaj podseća na blagodarnost Bogu za plodove zemlje i na crkveno predanje o prinošenju prvih plodova.

Praznik je u Srbiji posebno vezan i za brojne hramovne slave i sabranja vernog naroda. Posle liturgije u pojedinim mestima organizuju se litije i drugi oblici svečanog okupljanja. Preobraženju su posvećeni brojni hramovi, među kojima su poznate Preobraženjska crkva u Beogradu, hramovi u Pančevu, Sokobanji i Smederevskoj Palanci, kao i manastir Preobraženje u Ovčarsko-kablarskoj klisuri.

U narodnoj tradiciji Preobraženje se povezuje i sa promenom godišnjeg doba. Veruje se da posle ovog praznika počinju da se osećaju prvi znaci približavanja jeseni, da noći postaju hladnije, a voda u rekama i jezerima hladnija. Otuda je nastala i izreka: „Preobražava se i gora i voda“. Ova verovanja pripadaju narodnom predanju i ne treba ih mešati sa suštinom samog crkvenog praznika.

SPC

 

Preobraženje u Ruskoj pravoslavnoj crkvi

Pre Preobraženja, u Ruskoj pravoslavnoj crkvi se 14. avgusta, proslavlja se Prvi Spas, Iznošenje Časnog i Životvornog Krsta Gospodnjeg, poznat i kao Medni Spas, a posle njega, 29. avgusta (16. avgusta po crkvenom kalendaru), proslavlja se Treći Spas, praznik posvećen uspomeni na Nerukotvoreni Obraz Gospoda Isusa Hrista. Preobraženju prethodi jedan dan pretprazništva, a nakon praznika sledi sedam dana poprazništva. Odanije praznika u hramovima vrši se 26. avgusta.

Na Preobraženje su vernici u Rusiji tradicionalno donosili različite plodove na osvećenje. U Izraelu i Grčkoj, na primer, u hram su donosili grožđe na blagoslov, jer ono u avgustu upravo sazreva. Međutim, pošto grožđe nije uspevalo svuda, običaj se vremenom menjao. Tako su u Rusiji počeli da osvećuju jabuke, pa se Preobraženje Gospodnje u narodu naziva i „Jabučni Spas“.

shutterstock.com/Pavel L Photo and Video

 

Preobraženje u Grčkoj

U Grčkoj pravoslavnoj crkvi se Preobraženje Gospodnje proslavlja 6. avgusta po građanskom kalendaru kao jedan od dvanaest velikih praznika Pravoslavne crkve. Praznik se obeležava svečanim bogosluženjima, a brojni hramovi i manastiri posvećeni Preobraženju tog dana slave svoju hramovnu slavu. Vaseljenski patrijarh Vartolomej je, govoreći o prazniku, posebno istakao drevnu tradiciju blagosiljanja prvih plodova vinograda.

U grčkoj pravoslavnoj tradiciji grožđe ima posebno mesto među plodovima koji se donose na blagoslov. Njegovo prinošenje povezano je sa blagodarnošću Bogu za darove zemlje, a u bogoslovskom smislu i sa simbolikom Hrista kao istinskog Čokota. Ovaj običaj ima istu liturgijsku osnovu kao i blagosiljanje grožđa u drugim pravoslavnim pomesnim crkvama.

Praznik se u Grčkoj svečano proslavlja i u mestima koja su posebno povezana sa kultom Preobraženja. Tako se na Preobraženje služi svečana liturgija u manastirima i hramovima posvećenim Preobraženju, uz učešće velikog broja vernika. Carigradska patrijaršija beleži takve proslave, između ostalog, na ostrvu Proti u Prinčevskim ostrvima.

Preobraženje u Jermenskoj apostolskoj crkvi

U Jermenskoj apostolskoj crkvi praznik Preobraženja Gospodnjeg naziva se Vardavar i spada u pokretne praznike. Proslavlja se 98. dana posle Vaskrsa. Toga dana je običaj da ljudi jedni druge polivaju vodom i puštaju golubove u nebo, u znak sećanja na Veliki potop i Nojevog goluba. Preobraženje je jedan od najomiljenijih praznika u narodu.

Preobraženje u Etiopskoj pravoslavnoj crkvi

U Etiopiji se Preobraženje proslavlja 19. avgusta. Za praznik ljudi povezuju nekoliko štapova kako bi napravili baklju koja se naziva „čibo“. Potom je pale uz pesmu „Hoja hoje“ (Hoya Hoye), koju najčešće izvode deca. Pevanje prate i ritmični plesovi.

Preobraženje u Kopstskoj pravoslavnoj crkvi

U Egiptu se Preobraženje proslavlja 19. avgusta, odnosno 13. avgusta po koptskom kalendaru. Preobraženje spada u sedam manjih praznika.

Bez obzira na razlike u običajima, jeziku i mestima gde se praznik proslavlja, Preobraženje Gospodnje svuda čuva istu suštinu: sećanje na Hristovu Božansku slavu i poziv čoveku da se duhovno preobrazi, otvarajući srce za Božju svetlost.

 

Ostavite komentar

Пошаљи коментар

Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.

0 Komentara